İlişkililer Dadaloğlu
Açıklama
Taşı deler mızrağımın temreni, Dadaloğlu
İlişkililer Dadaloğlu
Taşı deler mızrağımın temreni, Dadaloğlu
Ok ya da kargının ucuna geçirilen sivri demir. İLE/||/ Çarık.
Okun ucundaki sivri demir. Başak. | [Divan şiirinde] Sevgili'nin kirpiği.
Ardından gelebilecekler: n ile başlayan 534 sözcük →
Öncesine gelebilecekler: t ile biten 1.090 sözcük →
“temren” sözcüğünün geçtiği bazı FaRkLaR ve ilişkiler... FaRkLaR.net
“temren” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
Cirit, ok, mızrak vb.nin ucundaki üçgen bölüm; başak (II)
Ok ve kargı gibi silâhların ucuna takılan sivri maden parça.
‘ok, kargı gibi şeylerin ucundaki sivri demir’
~ Tkm demren.
Orta Türkçeden beri kullanıldığını görüyoruz: Kâşgarlı Mahmudʼa göre Oğuzlar temürgen biçimini kullanırlardı. Eski Kıpçakçada temren olarak geçer. Ancak Kıpçaklar başak olarak da adlandırırlardı.
< temür ‘demir’ + -gen küçültme eki (Brockelmann: OGM 53. § 1. not, 92. §, not). Bu türev temürgen > temirgen > temiren > temren > demren olarak gelişmiştir. Ligeti’ye göre Kâşgarlı Mahmud’a borçlu olduğumuz veriyi temürkēn diye okumak gerekir. Ligeti bu okuyuşu Macaristan’da yer (ve kişi) adı olarak kullanılan Kumanlardan kalma tömörkény biçimiyle doğrulamak istemiştir. Oğuzca demren 14. yüzyılda Moğolcaya da demren olarak geçmiştir (Ligeti: TörK 117). Türkçe temren’de eski t-’nin saklandığı göze çarpıyor. Clauson’a göre (ED 509b) Türkçede demren’in yanında kullanılan temren biçimi öz (“genuine”) “Osmanlıca” bir biçim olamaz. Onun bu yoldaki inancı tartışmaya açıktır. Türkçede buna benzer örnekler çoktur. O bakımdan demren yanında geçen temren biçimi doğaldır.
Kırgızlar temir ‘demir’ sözünü ‘temrenʼ olarak da kullanırlar. Çağdaş diyalektlerin bir bölümünde temrene başak (> maşak > masak) adı verilir. bk. başak. Tuvalar ‘temren’ olarak molduruk adını kullanırlar. Tuvaların boyun omurlarının birincisine de molduruk adını verdikleri göze çarpıyor. Buna göre temrenin omurlardan yapıldığı anlaşılıyor. Molduruk adının moyun (< boyun)ʼdan geldiği açıktır. Tuvalar boyun omurlarına moyun sȫgü (‘boyun kemiği’) adını verirler. Moyunduruk türevini de ‘yaka’ olarak kullanırlar. bk. boyunduruk.
“temren” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
i. (Orta Türk. [Oğuzca] temürgen “demir” + küçültme eki + gen > temirgen > * temiren > temren ) [ Demren şeklinde de kullanılmıştır] Ok, mızrak vb. şeylerin ucundaki sivri demir, peykân: Karac’oğlan eydür: Bu sözüm çoktur / Âlemi seyrettim emsâlin yoktur / Sînemi vurduğun temrenle oktur / Dahi cürüm var mı bundan ziyâde (Karacaoğlan – Ö.T.S.). Belimizde kılıcımız Kirmânî / Taşı deler mızrağımın temreni / Hakkımızda devlet etmiş fermanı / Ferman pâdişâhın dağlar bizimdir (Dadaloğlu – Ö.T.S.).