Sözlük › T › temren

temren

a.

İlişkililer Dadaloğlu

Açıklama

Taşı deler mızrağımın temreni, Dadaloğlu

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları Dadaloğlu

“temren” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “temren” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

Fark kayıtları

fark (ile)BAŞAK/BAŞAQ / TEMREN ile/||/<> BAŞAK/BAŞAQ

Ok ya da kargının ucuna geçirilen sivri demir. İLE/||/ Çarık.

eşit (=)TEMREN =

ok, kargı gibi şeylerin ucundaki sivri demir

fark (ile)TEMREN ile YAY

Ok ve kargı gibi silâhların ucuna takılan sivri maden parça.

yerine / değilTEMREN/PEYKÂN değil/yerine/= CİRİT UCU

Okun ucundaki sivri demir. Başak. | [Divan şiirinde] Sevgili'nin kirpiği.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: n ile başlayan 534 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: t ile biten 1.090 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“temren” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

Cirit, ok, mızrak vb.nin ucundaki üçgen bölüm; başak (II)

Tarih Terimleri Sözlüğü, 1974

Ok ve kargı gibi silâhların ucuna takılan sivri maden parça.

Etimoloji Sözlüğü

‘ok, kargı gibi şeylerin ucundaki sivri demir’

~ Tkm demren.
Orta Türkçeden beri kullanıldığını görüyoruz: Kâşgarlı Mahmudʼa göre Oğuzlar temürgen biçimini kullanırlardı. Eski Kıpçakçada temren olarak geçer. Ancak Kıpçaklar başak olarak da adlandırırlardı.
< temür ‘demir’ + -gen küçültme eki (Brockelmann: OGM 53. § 1. not, 92. §, not). Bu türev temürgen >  temirgen >  temiren >  temren >  demren olarak gelişmiştir. Ligeti’ye göre Kâşgarlı Mahmud’a borçlu olduğumuz veriyi temürkēn diye okumak gerekir. Ligeti bu okuyuşu Macaristan’da yer (ve kişi) adı olarak kullanılan Kumanlardan kalma tömörkény biçimiyle doğrulamak istemiştir. Oğuzca demren 14. yüzyılda Moğolcaya da demren olarak geçmiştir (Ligeti: TörK 117). Türkçe temren’de eski t-’nin saklandığı göze çarpıyor. Clauson’a göre (ED 509b) Türkçede demren’in yanında kullanılan temren biçimi öz (“genuine”) “Osmanlıca” bir biçim olamaz. Onun bu yoldaki inancı tartışmaya açıktır. Türkçede buna benzer örnekler çoktur. O bakımdan demren yanında geçen temren biçimi doğaldır.
Kırgızlar temir ‘demir’ sözünü ‘temrenʼ olarak da kullanırlar. Çağdaş diyalektlerin bir bölümünde temrene başak (> maşak >  masak) adı verilir. bk. başak. Tuvalar ‘temren’ olarak molduruk adını kullanırlar. Tuvaların boyun omurlarının birincisine de molduruk adını verdikleri göze çarpıyor. Buna göre temrenin omurlardan yapıldığı anlaşılıyor. Molduruk adının moyun (< boyun)ʼdan geldiği açıktır. Tuvalar boyun omurlarına moyun sȫgü (‘boyun kemiği’) adını verirler. Moyunduruk türevini de ‘yaka’ olarak kullanırlar. bk. boyunduruk.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“temren” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

TEMREN

i. (Orta Türk. [Oğuzca] temürgen “demir” + küçültme eki + gen > temirgen > * temiren > temren ) [ Demren şeklinde de kullanılmıştır] Ok, mızrak vb. şeylerin ucundaki sivri demir, peykân: Karac’oğlan eydür: Bu sözüm çoktur / Âlemi seyrettim emsâlin yoktur / Sînemi vurduğun temrenle oktur / Dahi cürüm var mı bundan ziyâde (Karacaoğlan – Ö.T.S.). Belimizde kılıcımız Kirmânî / Taşı deler mızrağımın temreni / Hakkımızda devlet etmiş fermanı / Ferman pâdişâhın dağlar bizimdir (Dadaloğlu – Ö.T.S.).

lugatim.com/s/TEMREN
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp