sıf. ve i. (Eski Türk. bār ) 1. Kâinatta veya düşüncede bulunan, mevcut olan (şey). Karşıtı: YOK: Varı yok yoğu var eden Ol-durur (Süleyman Çelebi). Gökte top sesleri var, belli, derinden derine / Belki yüzlerce şehir sesleniyor birbirine (Yahyâ Kemal). Aynı vardan var olmuşuz / Sen gümüşsün ben saç mıyım (Âşık Veysel). 2. i. Sâhip olunan şeylerin bütünü, mal, servet: Bir adam hasmını utandıramaz / Elde külliyetli var olmayınca (Karacaoğlan). Cânı, cânânı bütün varımı alsın da Hudâ / Etmesin tek vatanımdan beni dünyâda cüdâ (Mehmet Âkif). Şu dünyâda varım, yoğum / Karım, eşeğim, oğlum (Orhan V. Kanık). 3. i. Varlık: Nefy etmeğe ağyârı / Tevhîd edegör tevhîd / Yoklukta bulup varı / Tevhîd edegör tevhîd (Aziz Mahmud Hüdâyî). Sâkî-i Kevser elinden nûş edip câm-ı ezel / Hakkı’yâ yağmaya verdim cümle varım tâ ebed (Hakkı Bey’den). 4. Genellikle hoşa gitmeyen bir husustan bahsedilirken o işin başa geleceğini anlatır: “Bu kavgada dayak yemek de var.” Fakat yüzde doksan dokuz kurşuna dizilmek var (Nâmık Kemal). ѻ Var etmek (eylemek): Yaratmak: Sun’ ile bunları ol var eyledi (Süleyman Çelebi). Nice türlü nesneyi var eyledi (Süleyman Çelebi). Yoktan bizi var eyledin / Her derde tîmâr eyledin (Aziz Mahmud Hüdâyî). Var evi: Varlıklı, zengin kimselerin evi: Var evi kerem evi, yok evi verem evi (Atasözü). Var hayrını gör: “Hadi bakalım, hayırlı olsun, al da hayrını gör” anlamında hayır temennîsi sözü [Değeri olmayan şeyler için söylendiği zaman alay ifâdesi taşır]: “Bu eski eve bu kadar para verilir mi? Var hayrını gör.” Var hızıyle: Bütün hızıyle, var olan bütün gücüyle. Var kuvvetiyle (gücüyle): Bütün gücüyle: Arabacı var kuvvetiyle kapıyı yuvasına oturtmak için koç gibi gerilmeye hazırlanır (Hüseyin R. Gürpınar). Şimdi bu dört amele var kuvvetleriyle çalışıyorlardı (Sait Fâik). Var mı bana yan bakan: “Kimse bana yan bakamaz” anlamında meydan okuma sözü. Var mısın?: “Benimle … yapmaya, boy ölçüşmeye cesâretin var mı?” anlamında meydan okuma sözü. Var ol (olun, olsun): “Yaşa, sağ ol” anlamında hayır temennîsi sözü: Dedim her kim seni sevmez yok olsun / Bana ol sevdiğim dedi ki var ol (Edirneli Nazmî – Ş.A.D.). Cefâ etsen vefâ etmişçe dil memnûn-ı ihsânın / Ne eyler isen eyle hâsılı ömrüm heman var ol (Pertev-i Kadim’den). Var olsun hamiyetli askerler (Yusuf Z. Ortaç). Var olmak: 1. Yaşamak, sağ olmak: “Annem var olduğu müddetçe ona baktım.” 2. Mevcut bulunmak: Var olan aklımı selb eyledi yekser Gālib / Verdi hayret o kadar ma’nâ-yı îcâb bana (Leskofçalı Gālib). İşin garîbi, böyle bir teşekkülün bir vakitler var olduğunu gösteren hiçbir şey ortada kalmamış (Ahmet H. Tanpınar). Devlet var oldukça sansür var olmalıdır (Ergun Göze). Var yok: Ya var ya yok, (belli bir ölçüye) ya ulaşır ya ulaşmaz, olduğu bile şüpheli: “Beş kilo var yok.” “Elli yaşlarında var yok.” Vara yoğa: Her şeye: Vara yoğa kızıyor (Reşat N. Güntekin). Sizin işiniz yok mu ki vara yoğa burnunuzu sokarsınız (Reşat N. Güntekin). Varı yoğu: Bütün varlığı, sâhip olduğu her şey: Zülfüne meftûn olan bî-dilin / Varı yoğu cümle hebâdır hebâ (Esrar Dede). Herif varını yoğunu sarfetmiş (Reşat N. Güntekin). Varı yoğu bir çift öküzü (Orhan V. Kanık). Varsa … (o) yoksa … (o): Adı geçen kimse veya şeyin her şeyin üstünde tutulduğunu, ondan başkasının düşünülmediğini anlatır: “Varsa Ahmet yoksa Ahmet, sanki başka torunu yok .”