geçişsiz f. (Eski Türk. bar-mak ) (-e) 1. (Belli bir yere) Ulaşmak, vâsıl olmak: Peyâm-ı zülf ü hattıyle sabâ vardıkça gülzâra / Olup sünbül perîşan lâle vü gül dâğ-dâr oldu (Fıtnat Hanım). Türk’üz varacağız Kızılelma’ya (Ziyâ Gökalp). Nihâyet mektebe vardık (Hâlide E. Adıvar). 2. (Belli bir duruma veya sayıya) Ulaşmak, erişmek, vâsıl olmak: Sohbet on dördüne vardı (Ahmed Midhat Efendi). Evet, keyfiyetin bu netîcelere kadar varması muhtemel (Hüseyin R. Gürpınar). Zahmetli yolculukla yaşım vardı yetmişe / Zihnim bulunduğum tepeden daldı geçmişe (Yahyâ Kemal). 3. (Gelişen bir olay veya durum) Belli bir sona dayanmak, … ile sonuçlanmak, müncer olmak, müntehî olmak: Şikâyetinin ev yıkımına varacağını hisseden babam sustu (Ahmet Râsim). Kriz son haddine varmıştı (Reşat N. Güntekin). Avrupalı’nın Yunan-ı kadim muhabbeti bir kendi kendine perestişti, isteriye varan bir perestiş (Cemil Meriç). 4. Bir hâle girmek, o hal üzre olmak, o hâle dalmak: “Murâkabeye varmak.” “Düşünceye varmak.” “Tefekküre varmak.” “Uykuya varmak.” Bütün âlem sükût-ı hâba varır (Hüseyin Sîret). İbiş tekrar sandığına oturup kayıtsızca uyuklamasına vardı (Refik H. Karay). 5. İyice anlamak, inceliklerine erişerek duymak: “Tadına varmak.” “Sırrına varmak.” “Hakîkatine varmak.” “Zevkine varmak.” “Künhüne varmak.” Dikkatim vardı hâdisenin derinliklerine (Yahyâ Kemal). 6. (Kadın) Biriyle evlenmek: Oğlum Ali’ye alsam varmaz mı acaba? (Hüseyin R. Gürpınar). Amcasının yanına giden hemşîresi orada yerlilerden birine varmıştı (Ömer Seyfeddin). İlle kılıçlı zâbite varacağım (Reşat N. Güntekin). 7. E. T. Türk. ve halk ağzı. Gitmek: Benden bana yakınsın cânımdan sevgilisin / Yâ ben seni isteyü kanda varayım cânım (Eşrefoğlu Rûmî’den). Sen haydi var, hanımı dışarıda bekleyedur (Şinâsî). Şimdi varsam bulabilir miyim? (Burhan Felek). ѻ Var: Başına geldiği cümlelere “istersen, haydi” vb. anlamlar katar: Var kıyâs eyle ki ne şâh ola (Süleyman Çelebi). Cellâdın olurum kıyarım cana / Var bunu böylece bil dedi bana (Karacaoğlan). Katıp tozu dumana / Var git / Böyle ferman etti Câhit (Câhit S. Tarancı). -e varıncaya kadar: 1. … dâhil, ne varsa her şey, herkes: “Bodruma varıncaya kadar her yer temizlendi.” Onu halîfesinden rençberine varıncaya kadar her Türk, her müslüman özene özene asırlarca süsledi (Rûşen E. Ünaydın). Ölümüne varıncaya kadar her şey muammâ ve sırdır (Ahmet H. Tanpınar). 2. En son söz konusu olacak şeyler için kullanılır: “Ona varıncaya kadar o makāmın kaç tâlibi var.” Halk, tâtil günleri en fakîrine varıncaya kadar cumalık elbiselerini giyerek yazları mesîre yerlerine (…) gider (…) kendi aralarında eğlenirmiş (Ahmet H. Tanpınar). Varsın: Başına geldiği cümlelere “bırak, o da öyle olsun, isterse” gibi anlamlar katar: Varsın, üzerinde bir de bıçak yarası bulunsun (Nâmık Kemal). Varsın, babamın yâdigâr bıraktığı mandıram devlete fedâ olsun (Ömer Seyfeddin). Ne lüzûmu var şekerim, mâsum varsın uyusun (Ahmet H. Tanpınar). Varışına gelişim (tarhanana bulgur aşım): Sen ne yaparsan ben de ona göre karşılık veririm. -e (-sine) varmadan: Aradan … zaman bile geçmeden: “Haftasına varmadan.” “Senesine varmadan.” ► Varmak fiiliyle deyimler: Ağzı (Dili) varmamak / Ağzı kulaklarına varmak / Alnı secdeye varmamak / Anlaşmaya varmak / Ayağı varmamak / Bıyık falına varmak / Bunda bir iş var / Bugün var, yarın yok / Dili varmamak / Dili varıp söyleyememek / Eli varmamak / Farkına varmak / İfrâta varmak / Kâbına varamamak / Karâra varmak / Kötüye varmak / Rükûa varmak / Secdeye varmak / Üstüne varmak.