( ﻫﻴﺞ ) zf. (Fars. hіç ) 1. Olumsuz cümlelerde ve soru cümlelerinde anlamı kuvvetlendirir, kat’iyen, asla: Ömrü içre hiç yalan söylemedi (Süleyman Çelebi). Hiç benim yüzümü böyle toprak renginde gördün mü? (Nâmık Kemal). Bilirsin, bende para olduğu vakit hiç esirgemem (Ahmed Midhat Efendi). 2. Soru cümlelerinde verilen hükmün kesinlikle söz konusu olamayacağını anlatır: “Hiç öyle şey olur mu?” Hiç sağ olan adam on beş yıl sevgili eşine, sevgili oğluna, sevgili kızına bir haber olsun göndermez mi? (Nâmık Kemal). Hiç devlet kalesini gözden çıkarır mı? (Nâmık Kemal). 3. Bir işin herhangi bir zamanda yapılıp yapılmadığını sormak için soru cümlelerinde kullanılır: “Hiç sigara içtiniz mi?” 4. ünl. “ Önemli bir şey değil” anlamında cevap cümlelerinin başına getirilir: “Ne istiyorsun? –Hiç, sâdece bakıyorum.” ♦ i. 5. Varlığı olmayan veya hesâba katılmayacak kadar değersiz, önemsiz olan şey veya kimse: “Bir hiç yüzünden kavga ettiler.” “Gençliğimi bir hiç uğruna harcadım.” Bu vatandaş biraz ahşapla, biraz kerpiçten / Yapabilmiş bu güzellikleri bir kaç hiçten (Yahyâ Kemal). Bir çağlayan kenarına düşmüş bir çığ kadar onlara göre bir hiçtim (Refik H. Karay). 6. Yokluk, adem, hiçlik: Her şeref yapma, her saâdet piç / Her şeyin ibtidâsı, âhiri hiç (Tevfik Fikret). ѻ Hiç de: Olumsuz cümlelerde kullanılır ve anlamı hiç sözünden daha çok kuvvetlendirir: Meğer düşündüğüm tedbîre hiç de hâcet yokmuş (Nâmık Kemal). Hiç değil: Söylenen şeyin doğru olmadığını, onaylanmadığını gösteren îtiraz sözü. Hiç değilse – Hiç olmazsa: 1. Yetersiz olsa bile, bâri: “Mâdem göremem, hiç değilse telefonla konuşayım.” Beni bir dost gibi kabul etmek istemezsiniz, hiç olmazsa eski meslektaş gibi (…) bana elinizi verin (Kerîme Nâdir). 2. En az, en azından: İngilizler’in hiç olmazsa iki sene sonra bekledikleri harbi kānûn-ı târih tâcil ediverdi (Cenap Şahâbeddin). Bozuk düzen yokuşların ilmini hiç olmazsa onun kadar biliyorlar (Rûşen E. Ünaydın). Hiç kimse: Hiçbir insan, hiçbir şahıs: Dünyâdan hiç kimse ummasın vefâ (Süleyman Çelebi). Hiç kimse kendisine gülmez (Ahmet Hâşim). Fakat bunu hiç kimse bilmiyor (Ahmet Hâşim). Hiç mi?: Birazcık da mı: “ Hiç mi yok? ” Hiç mi hiç: Hiç, bir defa bile. Hiç yoktan: Hiçbir önemli sebep yokken, sebepsiz yere: Durup dururken hiç yoktan mesele îcat eder (Reşat N. Güntekin). Hiç yoktan iyidir: Bu olan yetersiz, fakat hiç olmamasından daha iyidir. Hiç olmak: Yok olmak: Hiç olup ol od söyündü sanki mum (Süleyman Çelebi). Hiçe gitmek: Boşu boşuna ziyan olmak: En çok bu hiçe giden kurbanlara acımalı (Ahmet Hâşim). Hiçe indirmek: Hükümsüz bırakmak, etkisiz duruma getirmek: “Bütün çalışmalarınızı hiçe indirdi.” Hiçe saymak: Önem vermemek, kāle almamak, saymamak: Önümüzde banyo alan birtakım kadın ve erkekler bizi hiçe sayıp rıhtımın üzerine seriliveriyorlardı (Burhan Felek). Sanatını da şöhretini de hiçe sayıp gerçekten dediğini yaptı (Sâmiha Ayverdi). Onları hiçe sayan veya saymaya kalkışanlara basacaksın cezâyı (Târık Buğra). Hîç kes: Hiç kimse. ● Hiçten sıf. ( Ayrılma hâli ekinin kalıplaşmasıyle ) 1. Bir değeri olmayan, kıymetsiz: Omuzlarını oynattı, hiçten bir fiyat söyleyeceğine… (Refik H. Karay). 2. zf. Hiç yoktan, boşu boşuna, sebepsiz yere: “Hiçten bir kavga çıkıverdi.” ● Hîç-â-hiç ( ﻫﻴﭽﺎﻫﻴﺞ ) birl. sıf. (Fars. pekiştirme elifi -ā ile) Hiçin hiçi, hiç olmayan: Kemâli hîçe mukārin zevâli hîç-â-hîç (Abdülhak Hâmit). ● Hîç-istan (-zar) ( ﻫﻴﭽﺰﺍﺭ – ﻫﻴﭽﺴﺘﺎﻥ ) tür. i. (Fars. -istān ve - zār ekleriyle) “Yokluk yeri” mec. Dünya: Şunu bir ehl-i hikmetten işitmişimdir cihan-dîde / Yalan gerçek birâderdir bu hîç-istân-ı hestîde (Abdülhak Hâmit). Yükselir yükselir de fikr-i beşer / Düşer acz ile hîç-zâra düşer (Ali E. Bolayır).