Sözlük › D › dal

dal

a.yemek

İlişkililer dal I · dal II · dal III · dal IV · Nihal · dalsız · dallanmak · Dallı · Dalce · dallamalık -ğı · dalıvermek · daldaşak -ğı · +8 ›

Açıklama

  1. arap alfabesindeki malum harf.
  2. bir tür hint yemeği.

Örnek

"İmânım Leylâdır ben de Mecnunu / Candaki cânânın oldum meftunu / Hicranî okursun 'kef' ile 'nun'u / Ne mektep medrese ne dal da gördüm."
"Hintler de çok severler mercimeği. Köri soslu bir mercimek yemeği olan dal, belki de Hindistan'ın önemli yemeklerinden biridir. Bolca baharatla zenginleştirilmiş pilav ile servis edilen bir tür mercimek püresidir dal."

Kaynak San, Hicrânî, 88 | Oğul Türkkan, Oksijen, 31.05.2024

Kişi Hicrânî · Oğul Türkkan

Yıl/Tarih 31.05.2024 · 31.05.2024

Köken ailesi

Arapça delāle kökünden gelen 6 sözcük:

dâlledelildellâlmedlûlistidlâl

Köken ailesinin tümünü göreyim... →

Arapça dāl kökünden gelen 2 sözcük:

dâliye

Köken ailesinin tümünü göreyim... →

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları Nihal
Doğrudan ilişkili sözcükler Dalce dallanmak Dallı dalsız
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (5 sözcük)

“dal” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “dal” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)RAMEAU/DAL/GUSUN ile/||/<> DAL/DALTON ile/||/<> CLADUS/PHYLUM/KLADUS/STAMM/DAL

(biyoloji, botanik) @@ bk. Dalton @@ Canlıların sınıflandırılmasında kullanılan ve sınıfların bir araya gelmesi ile oluşan birlik. Örnek: Kordalılar (Chordata). Filum, klâdus.

fark (ile)DAL ile/||/<> ELİF/DAL

Arap alfabesinin sekizinci, Osmanlicanın onuncu harfi (...). Sola dönük bir açı biçiminde yazılırdı. Bu yazılışı yüzünden divan ozanlarınca bel büküklüğünün, derin üzüntünün, karamsarlığın simgesi sayılmıştır: / Muhibbi'nin elif kaddin dal…

fark (ile)KIRILMAMALI: DAL ile/ve/||/<> SEVGİ

Ağaçtan, meyve bekliyorsak. VE Kişilerden, sevgi bekliyorsak.

fark (ile)DAL ile/||/<> BRANCHE/DAL

[boş] @@ (tarım)

yerine / değilBRANCH yerine DAL
fark (ile)EMBRANCHEMENT/ŞUBE ile/||/<> BRANCH/DAL

(botanik, zooloji) | Bir ana şirket ya da firmaya bağlı olarak etkinlikte bulunan alt birim. | Canlı organizmaların sistematik sınıflandırılmasında sınıfların bir araya gelmesinden oluşan grup, dal, filum. | bk. dal @@ ...

fark (ile)EMBRANCHEMENT/ŞUBE ile/||/<> BRANCH COMPANY/BRANCH OFFICE/ŞUBE ile/||/<> PHYLUM/ŞUBE ile/||/<> ŞUBE/DAL

(botanik, zooloji) @@ Bir ana şirket ya da firmaya bağlı olarak etkinlikte bulunan alt birim. @@ Canlı organizmaların sistematik sınıflandırılmasında sınıfların bir araya gelmesinden oluşan grup, dal, filum. @@ bk. dal

fark (ile)PHYLUM/STAMM/FİLUM ile/||/<> FİLUM/DAL ile/||/<> PHYLUM/FİLUM/ŞUBE ile/||/<> FILUM/FİLUM

(Yun. phylon = kabile): Canlıların sınıflandırılmasında kullanılan bir terim olup dalların (kladus) bir araya gelmesiyle meydana gelir. @@ bk. dal @@ Şube. @@ anat. İplik, lif.

fark (ile)DAL/BUDAK/ÇANGAL ile BURÇ

... İLE Ağacın taze dalı, filizi.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: l ile başlayan 432 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“dal” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük (1)

1. Ağacın gövdesinden ayrılan kollardan her biri

2. ► kol (I)

3. Bir bilim alanının içinde yer alan ana bilim dalında alt alan

4. Canlıların bölümlenmesinde, sınıfların bir araya gelmesiyle oluşan birlik; şube

5. Eğitim kurumlarında uygulanan bir alan altında belirli konularda uzmanlaşmaya yönelik bilgi, beceri, tutum, davranış gerektiren ve istihdam imkânı sağlayan iş kollarından her biri

Birleşik sözler: dalkıran, dalkurutan, ana dal, doruk dal, yan dal, ana bilim dalı, harmandalı, ana sanat dalı, bahar dalı, zeytin dalı

Güncel Türkçe Sözlük (2)

1. Arka, sırt

2. ► kol (I)

3. ► omuz

4. Boyun, ense

Güncel Türkçe Sözlük (3)

Çıplak, yalın olan

Birleşik sözler: dalfes, dalfidan, dalgündüz, dalkılıç, dalöğle, daltaban, daluyku, dalyarak

Biyoloji Terimleri Sözlüğü, 1998 (1)

bk. Dalton

Biyoloji Terimleri Sözlüğü, 1998 (2)

Canlıların sınıflandırılmasında kullanılan ve sınıfların bir araya gelmesi ile oluşan birlik. Örnek: Kordalılar (Chordata). Filum, klâdus.

İng. cladus, phylum · Fr. cladus, phylum · Alm. Kladus, Stamm

Matematik Terimleri Sözlüğü, 1983

Belirli bir bölgede, çokdeğerli karmaşık bir işlevin değerlerinden birisini alan ve türeyen karmaşık işlev.

İng. branch · Fr. branche · Alm. Zweig · Lat. branca

Su Ürünleri Terimleri Sözlüğü, 2007

Şube.

İng. phylum

Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü

1. Bitkilerin çoğunlukla yapraksız olan, sapın değişik uzunluk veya büyüklükteki küçük sap ve sürgün kısımları. 2. Canlıların sınıflandırılmasında kullanılan ve sınıfların bir araya gelmesiyle oluşan birlik, filum, kladus.

İng. branch, cladus, phylum

Yazın Terimleri Sözlüğü, 1974

Arap alfabesinin sekizinci, Osmanlicanın onuncu harfi (...). Sola dönük bir açı biçiminde yazılırdı. Bu yazılışı yüzünden divan ozanlarınca bel büküklüğünün, derin üzüntünün, karamsarlığın simgesi sayılmıştır: / Muhibbi'nin elif kaddin dal eyler / Ağlatuban gözyaşını sel eyler.

Zooloji Terimleri Sözlüğü, 1963

(karşılık: kladus), (Yun. klados= dal): Canlıların sınıflandırılmasında kullanılan bir terim olup sınıfların bir araya gelmesiyle meydana gelir.

İng. cladus · Alm. Stamm

Etimoloji Sözlüğü

‘arka, sırt’ / ‘kol’ / ‘boyun, ense, omuz’

Ağızlarda talu ‘iki kürek kemiği arası’ olarak da geçer.
~ Az dal 1. ‘arka’; 2. ‘vücudun boyundan kalça kemiğine kadar olan bölümü’; 3. ‘sonuç, akıbet, netice’.
< Moğ dalu 1. ‘kürek kemiği’; 2. ‘koyunun falcılıkta kullanılan kürek kemiği’.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“dal” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DAL (1)

sıf. Halk ağzında “çıplak, yalın” anlamında kullanılan kelime özellikle aşağıdaki söyleyişlerde geçer: ѻ Dal fes (kavuk, külâh, sikke): Üzerine tülbent, çevre, şal vb. bir şey sarılmamış çıplak fes (kavuk, külâh, sikke): Meclise geldikte dal fes / Zülfüne bağlandı herkes (Enderunlu Vâsıf). Külâhın üzerine işlerinin, mesleklerinin alâmet-i fârikası olarak beyaz tülbent yâhut renkli çember sararlardı, bâzı gençler, bilhassa asker dal külâh olurdu. Yâni külâhlarının üzerine herhangi bir şey sarmadan giyerlerdi (Reşat E. Koçu). Dal fes atılmak (girişmek, saldırmak vb.): mec. Bir şeye dolu dizgin, gözü bir şey görmeden atılmak, dalmak. Dal hançer: Kınından çıkmış hançer: İki leşker birbirine katanda / Yılan dilli dal hançerin günüdür (Köroğlu). Dal hançer (dal satır) olmak: Hançer (satır) elde hücum etmek, hançerle (satırla) vuruşmak: Dal hançer, dal fes olmuşsun, aman el-aman / Niyyetin zâlim yine uşşâk ile gavgā gibi (Enderunlu Fâzıl). Serhatlerde kâh düşmanlarla dal satır olan, kâh onlarla uzlaşıp sınır kardeşi diye tatlı geçinmesini bilen Sarı Sipâhîler… (Safiye Erol). Dal kavuk: Bk. DALKAVUK. Dal taban: Bk. DALTABAN. Dal taç: Yeniçeri börkünün kenarına çepçevre geçirilen kâğıttan nakış: Gerek yayabaşılar ve gerek bölükbaşılar başlarına yeniçeri keçesi gibi börk giyerler ve üsküf yerine dal taç tasvîri koyarlardı (İsmâil H. Uzunçarşılı). Ocak an’anesine göre bu dal taç resmini Ak Şemseddin’in halîfelerinden biri göstermişti (İsmâil H. Uzunçarşılı). Dal taşak: kaba. Çıplak, çırılçıplak. Dal uyku: Derin uyku: Yar geliyor diyende / Dal uykudan uyandık (…). Dal yarak: Bk. DALYARAK. Dal yazılmak: Birinin dalkavuğu olmak, birine dalkavukluk etmek [Burada dal dalkavuk sözünün kısaltılmış şeklidir]: Elif-kaddim dal yazıldım ol burca (Pir Sultan Abdal).

lugatim.com/s/DAL
DAL (2)

[ l ince] ( ﺩﺍﻝ ) i. (Ar. dāl ) 1. Arap alfabesinin sekizinci, Türkler’in İslâmiyet’i kabullerinden 1928 harf inkılâbına kadar 9–10 asır boyunca kullanmış oldukları alfabenin onuncu harfi ve bu harfin adı [Ebced hesâbında değeri 4’tür]: Mektebi görmemiş kürsüde gözü / Elif be demeden dal olur mu ya (Gufrânî – Ö.T.S.). 2. mec. İki büklüm olmuş [Bu anlam harfin şeklinden ( ﺩ ) gelmektedir]: “Kāmeti dal.” “Boyu dal olmuş.” Âh etmekten elif kaddim oldu dâl / Şâdîlik eksilip artmakta melâl (Âşık Ömer – Ö.T.S.). Kaddimi dâl etti feleğin kahrı / Ayaklarda kaldım îtibârım yok (Erzurumlu Emrah – Ö.T.S.).

lugatim.com/s/DAL
DÂL (1)

( ﺩﺍﻝّ ) sıf. (Ar. delāle t “yol göstermek”ten dāll ) Delâlet eden, delil olan, işâret eden, yol gösteren: Âşık Kâmil der ki bu ne ahvâldir / Bilmem kıyâmet kopmasına dâldir (Âşık Kâmil – Ö.T.S.). Zannım sizi Hak, kudretine dâl yaratmış (Cenap Şahâbeddin). ● Dâlle ( ﺩﺍﻟّﻪ ) sıf. Dâl kelimesinin tamlamalarda ortaya çıkan aynı anlamdaki müennes şekli. “ Esbâb-ı dâlle: Yol gösterici sebepler, hususlar.” Bk: DÂLLE.

lugatim.com/s/DÂL
DÂL (2)

( ﺿﺎﻝّ ) sıf. (Ar. ḍalāle t “doğru yoldan sapmak”tan ḍāll ) Doğru yoldan ayrılmış, yolunu sapıtmış, dalâlete düşmüş: Ne sana tâattan assı var ne isyandan ziyan / Kim kamu ehl-i hidâyet ola yâhud cümle dâl (Ahmedî). Kendi şekāvetlerinden mâadâ gayrilerin şekāvetlerine dahi bâis olmakla dâl ve mudil olurlar (İsmâil Hakkı Bursevî). ● Dâlle ( ﺿﺎﻟّﻪ ) sıf. Dâl kelimesinin tamlamalarda ortaya çıkan aynı mânâdaki müennes şekli: Evlâd-ı dâllesi arasında vifak ve müsâlemetin tekevvününe ebü’l-beşer beyhûde intizar ediyordu (Süleyman Nazif).

lugatim.com/s/DÂL
DAL (3)

i. (Eski Türk. tāl ) 1. Bir ağaç gövdesinde çıkan kollardan her biri: Yetişmiş meyvenin dalını kırma (Pir Sultan Abdal). Bu dallardan kendimize atlar yapar, cirit oynar, yarışa çıkardık (Ömer Seyfeddin). Taşır çok yüklü dallar / Alevden portakallar (Yahyâ Kemal). 2. yeni . Bir şeyin ayrıldığı bölümlerden her biri, kol, şûbe, branş:  Her yıl en iyi satış, en iyi servis ve en iyi gelişim gösteren distribütör dallarında verilen ödüller, bu yıl ilk defa farklı bir şekilde değerlendirildi (Yelken Dünyası). 3. Ağaç dalını andırır şekilde süsleme motifi. ѻ Dal budak salmak: 1. (Ağaç için) Dallanmak, çabuk büyüyüp gelişmek: Cevizler başka türlü, meşeler başka türlü kabuk bağlıyor, başka türlü dal budak salıyordu (Târık Buğra). 2. mec. Genişleyip yayılmak, her tarafa kol atmak: Kendileriyle berâber büyüyen bu geniş hamlenin etrâfa dal budak saldığını gördüler (Ahmet H. Tanpınar). Bunun nasıl dal budak salıvereceğini, beni ne deliliklere, alçaklıklara süreceğini henüz bilmiyordum (Safiye Erol). Dal gibi: Uzun boylu ve ince yapılı, zayıf. Daldan dala atlamak: 1. Bir kararda durmamak. 2. Konuşurken konudan konuya geçmek. Daldan dala konmak: Bir şeyde sebat etmemek, sık sık iş veya sevgili değiştirmek, hercâîlik etmek: Fâzıl, bu serseri mâcerâlardan, böyle daldan dala konmaktan usanmıyor musun? (Kerîme Nâdir).

lugatim.com/s/DAL
DAL (4)

i. ( < Moğ. dalu ) halk ağzı. Arka, sırt: Dalın tahta duvar, önün yar mıdır / Yeşil başlı sunam göllerin hani (Kağızmanlı Hıfzı – Ö.T.S.). ѻ Dalına basmak: Zıddına gidecek şeyler yapmak, kızdırıp öfkelendirmek, damarına basmak: Ara sıra dalına basıp kötü kötü küfür ettirerek eğlenirlerdi (Reşat N. Güntekin). Dalına binmek: Sıkıştırmak, musallat olmak: Sonra dalınıza biner de çocuk gibi kullanmaya kalkışır (Âlî Bey).  Kasırga başlayınca, biz de önüne katıldık. Ama ardımızdan dalımıza bindikçe biniyordu (Halikarnas Balıkçısı).

lugatim.com/s/DAL
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp