Sözlük › D › deniz

deniz

s.a.sic (özgün yazım)müzik

İlişkililer hülya gözlü · denizi boylamak · denizli · denizce · denizleşmek · denizsiz · talassa · denizlik · denizlik -ği I · ka'r · trafikçi · denizlik -ği II · +28 ›

Açıklama

  1. Denizi boylamak
  2. denize düşen yılana sarılır atasözü.
  3. Filvaki size karşı da mahcubum. Ne yapalım bir darbımesel vardır. Lâ teşebbüh* sözüm size değil,
  4. Denize düşen yılana sarılır,
  5. deniz dalgasız olmaz güzel sevdasız olmaz kalıp söz ve halk türküsü deniz gözlü a./a. deniz mavisi rengindeki göz. Bkz. hülya gözlü
  6. Deniz gözlüm
  7. Deniz renkli

Örnek

Yahu ben direkle birlikte inerim sanıyordum denize, direk yelken hep birden denizi boylarız sanmıştım, öyle düşünmediysem ne olayım...
derler. Nihayet bugün yüzümü kızdırıp bir kere daha lütuf ve atıfetinize müracaat edecek, bir miktar paranın daha ikraz edilmesi lütfunda bulunmanızı istirham eyleyecektim. / Gayri onun fikri bir noktaya saplanmış kalmış idi. Bir güneş güzelliğine, bir melek hüsnüne (güzelliğine) mâlik (sahip) olan bu kız kim? Müteehhil (evli) midir? Değilse acaba onu zevceliğe (eşliğe) alınmak (sic) mümkün müdür? 'Denize düşen yılana sarılır'.
Türkler savaşa Almanların safında katılmışlardı. Ama asıl düşmanlıkları Fransızlara karşı değil. Çaresizlikten, Rusların ezişinden kurtulmak içindir ki, sevmedikleri bir memleketin kolları arasına atılmışlardı. Eski bir Türk atasözünün dediği gibi 'Denize düşen yılana bile sarılır'.
Gözleri deniz renklim, ah seni arıyorum / Artık kavuştur ruhum; beni serinliğine.

Kaynak Conrad/Çakmak, Gençlik, 45 | K D, E Ülgen, 59/216 | Loti, CCT, 185 | Köstekçi, 34, 9.11.1935 | 25.7.2015, Avşa

Kişi Erol Ülgen · Loti · M K Köstekçi

Yıl/Tarih 25.7.2015 · 9.11.1935

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları denizi boylamak
Doğrudan ilişkili sözcükler denizce denizleşmek denizli denizlik denizsiz hülya gözlü
Dolaylı ilişkili sözcükler (1) boylamak
Yabancı karşılıkları ka'r talassa trafikçi

“deniz” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “deniz” ile ilişkili sözcükler

Türkçe / yabancı karşılık fethigedikli sözlüğü: biri ötekinin Türkçe ya da yabancı karşılığı

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

Fark kayıtları

yerine / değilDENİZ/OKYANUS değil BATYAL

... İLE/DEĞİL 200 ilâ 1.000 m. arasında derinliği olan deniz.

fark (ile)MARE/PL. MARIA/MER/MEER/DENİZ/BAHR ile/||/<> LAGOON/LAGUNE/LAGUNE/DENİZKULAĞI/BUHAYRE

Yeryuvarlağı üzerinde su ile kaplı bölgeler; Ay'daki düzlükler. | Yerkabuğunun çukur kesimlerini dolduran, bağlı olduğu anadenize göre daha az derin, karasal sahanlıkları daha yaygın ve karaların etkisine çokça açık tuzlu su alanları. |…

fark (ile)MARE/PL. MARIA/MER/MEER/DENİZ/BAHR ile/||/<> SEA/MER/SEE DIE/DENİZ/BAHİR ile/||/<> MER/DENİZ/BAHİR ile/||/<> SEA-ROW/BANDE D'EAU/WASSERVERSATZ/DENİZ ile/||/<> SEA/DENİZ

Yeryuvarlağı üzerinde su ile kaplı bölgeler; Ay'daki düzlükler. @@ Yerkabuğunun çukur kesimlerini dolduran, bağlı olduğu anadenize göre daha az derin, karasal sahanlıkları daha yaygın ve karaların etkisine çokça açık tuzlu su alanları. @@…

fark (ile)DENİZ ile ARA DENİZ

... İLE Okyanuslardan dar ve az derin boğazlarla ayrılan, karaların arasına sokulmuş deniz.

fark (ile)IRMAK ile/ve GÖL ile/ve DENİZ ile/ve ANADENİZ/OKYANUS

OKYANUS: BAHR-İ MUHİT/LEBLÂYE[KARA VE YEŞİL DENİZ]

fark (ile)DENİZ ve/||/<> DALGA

Enerji. VE Etki eden enerji.

yerine / değilDAĞ değil/yerine DENİZ

Uzaklaştırır, ayırır. İLE/DEĞİL/YERİNE/>< Yakınlaştırır, birleştirir.

fark (ile)DENİZ/GÖL/IRMAK ile/ve/||/<> BALIKLAVA

... İLE/VE/||/ Deniz, göl ve ırmaklarda balık yatağı olan yer.

yerine / değilSEA yerine DENİZ
fark (ile)DENİZ, MEHMET :

Siyasetçi. Emirgan Ortaokulu, Behçet Kemal Çağlar Lisesi ve 9 Eylül Üniversitesi İktisat Fakültesinden mezun oldu. Profilo Holding'de Bölge sorumlusu, İstanbul madencilik şirketinde yönetici, Fiba Holding grubuyla çalışan YKA firmasının…

fark (ile)DENİZ ile/ve/||/<> TER ile/ve/||/<> GÖZYAŞI

Bu üç tuzlu su, çoğu durumu değiştiren, çoğu sorunu "çöze(bile)n" durum ve nesnedir.

fark (ile)EN ...: DERİN GÖL ile BÜYÜK GÖL/DENİZ

BAYKAL GÖLÜ [1645 m.] [400 metrede oksijen bulunmaktadır.] ile HAZAR GÖLÜ/DENİZİ[Alan: 371.000 km² | Ortalama derinlik: 187 m. / En derin noktası: 1025 m | Oylum: 78.200 km³]

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: z ile başlayan 380 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

FaRkLaR Kılavuzu'ndaki sonuçlar...

“deniz” sözcüğünün geçtiği bazı FaRkLaR ve ilişkiler... FaRkLaR.net

Tüm sonuçları (273) FaRkLaR.net'te göreyim →

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“deniz” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Yer kabuğunun çukur bölümlerini kaplayan, birbiriyle bağlantılı, tuzlu su kütlesi; bahir, derya

2. Bu su kütlesinin belirli bir parçası; bahir, derya

3. Aydaki düzlükler

4. Geniş alan

5. Bol, çok, yoğun olarak bulunan

Birleşik sözler: deniz akıntısı, deniz alası, denizaltı, deniz altı, denizanası, denizaslanı, denizaşırı, deniz ataşesi, denizatı, denizaygırı, denizayısı, deniz aynası, deniz banyosu, deniz basması, deniz bilimi, deniz birliği, deniz boyu, deniz buzu, denizçakısı, deniz çulluğu, deniz depremi, deniz feneri, deniz geçişi, denizgergedanı, denizgülü, denizgüzeli, deniz hamamı, deniz haritası, deniz hırsızı, denizhıyarı, deniz hukuku, denizısırganları, denizibiği, deniziğnesi, deniz iklimi, denizineği, deniz kabuğu, denizkadayıfı, deniz kaplumbağası, deniz kazı, denizkedisi, denizkestanesi, deniz kırlangıcı, denizkızı, deniz kızı, denizkozalağı, denizköpüğü, denizkulağı, deniz kulağı, deniz kurdu, deniz kuvvetleri, denizlalesi, denizleylağı, deniz marulu, deniz mavisi, denizmaymunu, deniz menekşesi, deniz mili, deniz motoru, deniz otobüsü, deniz ördeği, denizörümceği, denizpalamudu, denizpatlıcanı, denizpelidi, denizpırasası, deniz piyadesi, deniz rezenesi, deniz salyası, deniz sarmaşığı, deniz seviyesi, deniz suyu, denizşakayığı, deniztarağı, deniz tavşancılı, deniztavşanı, deniz teresi, deniztilkisi, deniz turnası, deniz tutması, deniz uçağı, deniz üssü, denizüzümü, deniz yeli, deniz yılanı, denizyıldızı, deniz yolu, deniz yosunu, deniz yüksekliği, denizzambağı, açık deniz, Akdeniz humması, Akdeniz mavisi, ana deniz, ara deniz, bulaşık deniz, dâhilî deniz, iç deniz, inik deniz, kabarık deniz, ölü deniz

Coğrafya Terimleri Sözlüğü, 1980

Yerkabuğunun çukur kesimlerini dolduran, bağlı olduğu anadenize göre daha az derin, karasal sahanlıkları daha yaygın ve karaların etkisine çokça açık tuzlu su alanları.

Eski bahir · İng. sea · Fr. mer · Alm. See "die"

Gökbilim Terimleri Sözlüğü, 1969

Yeryuvarlağı üzerinde su ile kaplı bölgeler; Ay'daki düzlükler.

Eski bahr · İng. mare, pl. maria · Fr. mer · Alm. Meer

Gösterim Sanatları Terimleri Sözlüğü, 1983

Dekorda deniz görünümünü sağlayan taban.

İng. sea-row · Fr. bande d'eau · Alm. Wasserversatz

Su Ürünleri Terimleri Sözlüğü, 2007

Yer kabuğunun çukur bölümlerini kaplayan, birbiriyle bağlantılı tuzlu su kütlesi.

İng. sea

Etimoloji Sözlüğü

‘yer kabuğunun çukur bölümlerini kaplayan tuzlu su kütlesi’

~ Az dǝniz. -Tkm deŋiz. -Nog teŋiz. -Kklp teŋiz. -Kzk teŋiz. -Özb deŋiz. -Krg deŋiz. Kırgızlar teŋiz biçimini de kullanırlar. -TatK diŋǝz, diŋgǝz. -Tel, Kumd, Alt teŋis. Sibirya diyalektlerinde talay adı da geçer. -Çuv tinĕs. Tatarcadan alınmıştır.
Orta Türkçeden başlayarak kullanılır (teŋiz). Eski Kıpçakçada da teŋiz olarak geçer. Türkçe bir türev olduğu açıktır. Eski bir açıklamaya göre Türkçe teŋ ‘eşit’ kökünden -(i)z ekiyle yapılmıştır. Bu açıklamanın daha köklü olarak gözden geçirilmesi gerekir. Buna karşılık Orta Türkçede ‘göl, bataklık’ olarak kullanılan teŋ köküyle teŋiz (> deŋiz) arasında da derin bir benzerlik göze çarpıyor. Teŋiz (> deŋiz) biçimiyle teŋ kökü arasındaki bağ düşündürücüdür. Teŋiz ile teŋ ‘göl’ arasında anlam bakımından büyük bir ayrım olduğundan söz edilemez. Örn. Orta Türkçede köl, ‘göl’ anlamına geldiği gibi ‘deniz’ olarak da kullanılır. Bunun gibi Moğolca naġur (> naur) sözünün de ‘göl’ ve ‘deniz’ olarak kullanıldığını biliyoruz.
Eski Türkçede denize taluy adı verilirdi. Bu ad eski Türk yazıtlarında geçtiği gibi Uygur belgelerinde de kullanılır. Eski Türkçe taluy’un Çinceden geldiği anlaşılıyor (Çince ta lei). bk. Clauson: ED 502; Kononov: GrJaTRP 99/137. §. Eski Türkçe taluy adının yerine Orta Türkçe döneminde teŋiz adı geçmiştir. Çağdaş Sibirya diyalektlerinde ‘deniz, büyük göl’ olarak talay sözünün kullanıldığını görüyoruz. Ancak bu sözün Eski Türkçe taluy biçimiyle birleştirilmesi düşünülemez. Sibirya diyalektlerinde geçen talay sözü Moğolcadan kalma yeni bir alıntıdır (Moğ dalay). bk. Räsänen: V 130b; Clauson: ED 502.
Moğolca dalay Türk diyalektlerine geçtiği gibi Türkçe teŋiz de Moğolcaya tenggis ‘büyük göl, deniz’ olarak geçmiştir.
Macarcada denize verilen tenger adının Eski Çuvaşçaya benzer bir Türk dilinden kalma alıntı olduğu açıktır. Bu adın sonundaki -r, Türkçe -z’den çevrilmiştir. Çağdaş Çuvaşçada Macarca tenger’in karşılığı saklanmamıştır. Ancak Macarca tenger’in tanıklığına dayanarak Çuvaşçada *teŋir biçiminin kullanıldığı kolaylıkla kestirilebilir. Çuvaşçada eski *teŋir’in yerini Tatarca tinĕs biçimi almıştır.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“deniz” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DENİZ

i. (Eski Türk. tengiz < teng “göl, bataklık”) 1. Yer yüzünün büyük bir kısmını kaplayan tuzlu su kütlesi, bahir, deryâ: Ova ufkunda huzur / Deniz ufkunda tesellî bulunur (Yahyâ Kemal). Güneş, yer, gök, deniz iç içe kaynaşır (Câhit S. Tarancı). 2. Bu su kütlesinin belli bir yerdeki parçası: “Hazar Denizi.” “Marmara Denizi.” 3. Bu su kütlesinin rüzgâr etkisiyle kabarma, dalgalanma durumu, dalga: “Rüzgâr kesildi, deniz durdu.” “Yola çıkmayalım, deniz var.” 4. Bu su kütlesinde yapılan banyo ve yüzme işi: “Sabah deniz, sonra yürüyüş sâyesinde sağlığımı kazandım.” “Deniz mevsimi geçti.” 5. teşmil. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Sınırsız denecek derecede genişlik, bolluk ve çokluk anlatır: “Renk denizi.” “Yeşillik denizi.” “Servet denizi.” “Merhamet denizi.” Bir harp gemisi gibi zaman ve hâdiselerin denizinde çevik ve kudretli yüzer (Ahmet H. Tanpınar). ѻ  Deniz dağlara çıkmak: Deniz çok dalgalı olmak. Deniz deryâ ayak altında: Denizi gören, çok güzel manzaralı yerler için kullanılır. Deniz düşmek (kalmak, kesilmek): Fırtına geçip deniz sâkinleşmek. Deniz kenarında kuyu kazmak: İşin kolayı varken güç yollara saparak boşuna zahmet çekmek, çay kenarında kuyu kazmak. Deniz kurdu: Ömrünü denizlerde geçirmiş, çok tecrübeli, usta denizci: Bende, Jules Verne’in romanlarında görülen bir deniz kurdu, hayâtı türlü mâcerâlar arasında yuvarlanmış ihtiyar kaptanlardan biri tesîrini yapıyordu (Hâlit Z. Uşaklıgil). Deniz suyu gibi ne içilir ne geçilir: Üzüntü verse de aradaki bağın koparılamayacağı evlât, kardeş vb. yakınlar için kullanılır. (Birini) Deniz tutmak: Deniz yolculuğunda geminin sallanmasından dolayı mîdesi bulanmak, başı dönmek: Bilmem ama yine deniz tutar mı diye Necip’e soruyordu (Mehmet Rauf). Hadi Nûri Ağabey, yukarı çıkalım. Ama seni deniz tutmasın (Burhan Felek). Denizde balık: Elde edilmesi güç şeyler için kullanılır. Denizde balık pazarlığı: Sonunda ortaya ne çıkacağı bilinmeyen bir şey üzerinde peşînen pazarlık yapılamayacağını anlatmak için söylenir. Denizde (Denizden) bir damla: Büyük bir miktârın yanında çok küçük kalan bir parça: “Onun servetine göre bizim verdiğimiz kirâ denizde bir damla.” Denizde kum onda (bende…) para: Çok zengin, çok parası var. Denizden çıkmış (çıkan) balığa dönmek: Alıştığı çevreden çıkıp yeni bir çevreye girmenin verdiği şaşkınlık içinde olmak, yeni girdiği çevreyi yadırgamak, sudan çıkmış balığa dönmek: Ben bu su âlemlerine o kadar alışmışım ki tekrar Musul’a döndüğümüz vakit denizden çıkan balığa dönmüştüm (Reşat N. Güntekin). Denizden geçip çayda (derede) boğulmak: Birçok güçlüğü yendikten sonra basit bir şey yüzünden başarısızlığa uğramak, çaydan geçip derede boğulmak. Denize açılmak: Fırtına çıkacağını anlayarak veya yolculuk amacıyle kıyıdan ayrılmak, engine yönelmek: Kırımlı’nın gemisi balonun ertesi günü Beyrut’tan denize açılmıştı (Refik H. Karay). Sandalların, piyâdelerin, kiklerin, hatta sırasında pazar kayıklarının koynunda denize açılırdı (Sâmiha Ayverdi). Denize çıkmak: (Deniz araçları) Denizde sefere çıkmak. Denize girmek: Deniz banyosu yapmak. Denize girse kurutur: En iyi şartlarda bile bir şey beceremez, en elverişli şeyleri bile aleyhine çevirecek kadar yeteneksiz veya uğursuzdur. Denize indirmek: Yeni yapılan veya tâmirde bulunan bir gemiyi bulunduğu kızaktan denize doğru sürüp yüzdürmek. Denizin dibini boylamak: Batmak, boğulmak. 

lugatim.com/s/DENİZ
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp