oldurgan ve geçişli f. ( ) (-i) 1. (Boş bir şeyi) Dolu hâle getirmek, dolmasını sağlamak, imlâ etmek: Döne güzelliğin halka bildirir / Kamer pınarından kabın doldurur (Karacaoğlan). Kız bardağı doldurdu getirdi (Hüseyin R. Gürpınar). 2. (Bir şey bir yeri) Kaplamak: Sesi hâlâ buraları dolduruyor, işitmiyor musun? (Nâmık Kemal). Bu işâret büyüdü, kalınlaştı, beynimi doldurdu ve ezdi (Refik H. Karay). Izgarada cızırdayan pirzola kokusu bütün bahçeyi dolduruyordu (Fahri Celâl). 3. Belirli bir zamânı işgal etmek, kaplamak: Bu ziyâretler beni ne kadar işgal ederse etsin gene günümü doldurmazdı (Hâlit Z. Uşaklıgil). Yerli bir roman ve öğleden sonra da Hoffmann’ın Şövalye Gluck’u bütün günümü doldurmuştu (Ahmet H. Tanpınar). 4. (Yaş ve zamanla ilgili kelimelerle) Tamamlamak, tamamlayıp bitirmek: “On beş yaşını doldurmak.” “İkinci ayını doldurmak.” Bu sâyede haftasını doldurmadan şehrin ve meselelerinin içine girdim (Ahmet H. Tanpınar). 5. (Bir kimseyi) Başkası aleyhine kışkırtmak: Oğlunu ikide birde kıstırıp Ferit bunu yaptı, Ferit şunu yaptı diye doldurur, doldurur (Hâlit Z. Uşaklıgil). 6. (Beyannâme, kart, fiş vb. basılı evraktaki boş bırakılmış yerlere) Gerekli bilgileri yazmak. 7. (Ateşli silâhlar için) İçine mermi sürmek: Hücum başlayacak beyim, emret, topları dolduralım (Ömer Seyfeddin). 8. (Çukur bir yeri, denizin sığ yerlerini) Taş, moloz vb. dökerek etrafla aynı seviyeye getirmek. 9. mec. Canlandırmak, neşe vermek, hayat vermek, can katmak: Gözler kamaştıran şala, meftûn eden güle / Her kalbi dolduran zile, her sîneden ole! (Yahyâ Kemal). Bir mütekāidin münzevî hayâtını dolduran küçük şeyler arasında ben de ehemmiyet kazanmıştım (Peyâmi Safâ). 10. mec. (Birinin, bir şeyin) Eksikliğini telâfi etmek: “Yerini doldurmak.” “Boşluğunu doldurmak.” Napolyon, muzafferiyât-ı müşa’şaasının Fransız âlem-i şebâbında açtığı boşluğu henüz dolduramadı (Cenap Şahâbeddin). 11. (Dolma yapmak üzere biber, patlıcan gibi sebzelerin veya tavuk, kuzu vb. hayvanların içine) Pirinç, kıyma, fıstık, kuş üzümü vb. koymak. 12. (-i / -e) Bol bol koymak, almak, yerleştirmek: “Örnekleri çantasına doldurdu.” “Leblebileri ağzına doldurmak.” “Paraları cebine doldurmak.” Açık pencereden yıkanmış rüzgârı göğsüme doldurdum (Yusuf Z. Ortaç). Buradan hiçbir yere gitmemek ve hep bu havayı ciğerlerime doldurmak için mümkün olsa istîfâ edeceğim (Kerîme Nâdir). 13. (-i / -le) mec. ( Birinde veya bir yerde bir şeyi, bir hâli, bir duyguyu) Hâkim kılmak: “Evi neşe ile doldurmak.” “Ömrünü saâdetle doldurmak.” Eserleri sokak argosu, yabancı tâbirler, meyhâne küfürleriyle doldurdular (Reşat N. Güntekin). Devrini büyüklüğü ile dolduran bu hükümdar, oğlu tarafından umûmî bir ziyâfette zehirlendi (Ahmet H. Tanpınar). Konya’yı devrinin yalnız coşkunluklarıyle doldurmaz, onu içten değiştirir (Ahmet H. Tanpınar). ► Doldurmak fiiliyle deyimler: Cebini doldurmak / Çile (Çilesini) doldurmak / Çukurunu doldurmak / Donuna doldurmak / Göz doldurmak / İncir çekirdeğini (Fındık kabuğunu) doldurmaz / Kesesini (Küpünü) doldurmak / (Birinin) Postuna saman doldurmak / Yerini doldurmak.