İlişkililer Kanlanmak · kansız · svab · kandaş · kanıtsallık -ğı · kansızlık -ğı · kanıtsal · kandırgan · kan kardeşi · kan taşı · kan içenlik -ği · kan bağışı · +22 ›
Bu başlığın açıklaması henüz eklenmemiş.
İlişkililer Kanlanmak · kansız · svab · kandaş · kanıtsallık -ğı · kansızlık -ğı · kanıtsal · kandırgan · kan kardeşi · kan taşı · kan içenlik -ği · kan bağışı · +22 ›
Bu başlığın açıklaması henüz eklenmemiş.
İlkellere göre insana güç ve dirim veren, ruhu barındıran, kötülüğü uzaklaştıran, pisliği arıtan erginleme törenlerinde, kan kardeşliğinde, büyücülükte, beslenmede önemli yeri olan sıvı. @@ Hayvanlarda, vücut boşluğu ya da kan damarı…
öfkelenmek
İki arkadaşın, anlaşarak, birbirlerinin kanlarını emmek, akıtmak vb. yöntemlerle sağladıkları evrensel ve geleneksel bir kardeşlik türü. (Kan kardeşler, gerçek kardeşlerin bütün tüze ve özelliklerinden yararlanırlar.) krş. kan içme. | İki…
Atardamar, toplardamar ve kılcal damarlardan oluşan damar ağı içinde dolaşan, akıcı, plazma ve gözelerden (alyuvar, akyuvar ve kan pulcukları) meydana gelen genellikle kırmızı renkte sıvı. Kana latincede "hema", kanı inceleyen bilime ise…
Karnında. @@ Yaşamında. @@ Öldükten sonra.
Ardından gelebilecekler: n ile başlayan 534 sözcük →
Öncesine gelebilecekler: k ile biten 10.330 sözcük →
“kan” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
1. Atardamar ve toplardamarların içinde dolaşarak hücrelerde özümleme, yadımlama görevlerini sağlayan plazma ve yuvarlardan oluşmuş kırmızı renkli sıvı; dem (II), hun
2. ► soy
Birleşik sözler: kan akçesi, kan aktarımı, kan bağı, kan bankası, kan basıncı, kan bilimi, kan çıbanı, kandamlası, kan davası, kan doku, kan dolaşımı, kan gazı, kan grubu, kan kanseri, kan kardeşi, kankırmızı, kan kırmızı, kan kırmızısı, kankızıl, kankurutan, kan nakli, kan otu, kan pahası, kan parası, kan plazması, kan portakalı, kan pulcuğu, kan serumu, kan şekeri, kan taşı, kan unu, kan uyuşmazlığı, kan zehirlenmesi, kana kan, kanı ayaklı, kanı bozuk, kanı sıcak, ak kan, kirli kan, safkan, tazekan, temiz kan, kardeş kanı, kardeşkanı, tavşankanı
Hayvanlarda vücut boşluğu içinde ya da kapalı damarlar içerisinde dolaşan hücreler ile oksijen, karbondioksit, hormonlar, besin, boşaltım ve bağışıklık maddelerini taşıyan sıvı. Omurgalılarda oksijenin ve karbondioksitin taşınmasında görev yapan kırmızı kan hücreleri ile organizmanın savunmasında görev yapan beyaz kan hücreleri ve kanın pıhtılaşmasında görevli olan kan pulcukları ve serumdan oluşur.
Eski demm · İng. blood · Fr. sang · Alm. Blut
İlkellere göre insana güç ve dirim veren, ruhu barındıran, kötülüğü uzaklaştıran, pisliği arıtan erginleme törenlerinde, kan kardeşliğinde, büyücülükte, beslenmede önemli yeri olan sıvı.
İng. blood · Fr. sang · Alm. Blut
1. Omurgalılarda oksijenin ve karbondioksitin taşınmasında görevli kırmızı kan hücreleri, organizmanın savunmasında görevli beyaz kan hücreleri ve kanın pıhtılaşmasında görevli olan kan pulcukları ve plazmadan oluşan sıvısal doku. 2. Kan proteini, kıl, mide içeriği ve idrar vb. yabancı maddeden arındırılmış temiz, taze, bütün veya suyu alınmış hayvan kanının hızlı bir biçimde dondurulması veya soğutulmasıyla elde edilen ürün, hayvan kanı.
İng. blood
Hayvanlarda, vücut boşluğu ya da kan damarı sistemi içinde dolaşan sıvı halinde bir dokudur. Vücudun başlıca bölgelerine oksijen ve besin maddeleri taşır, karbondioksit ve diğer boşaltım maddelerini toplar.
Eski dem · İng. blood · Fr. sang · Alm. Blut
‘atardamar ve toplardamarların içinde dolaşarak hücrelerde özümleme, yadımlama görevlerini sağlayan plazma ve yuvarlardan oluşmuş kızıl sıvı’
~ Az gan. -Tkm kān. -Yak xān. -Çuv yun. Çuvaşçada baştaki k- sesinin y-’ye çevrildiği göze çarpıyor. Çuvaşçada buna benzer k- > y- olaylarının varlığını biliyoruz. Örn. Türkçe kal- ~ Çuvaşça yul-; Türkçe kar ~ Çuvaşça yur; Türkçe kın ~ Çuvaşça yĕnĕ. Çuvaşçadaki k- > y- örneklerinin uzun ünlülerden kalma bir olay olduğu yolundaki görüş bilim çevrelerinde yaygınlık kazanmıştır. bk. kanat.
Eski Türkçeden başlayarak kullanılır. Orta Türkçede kān olarak geçer. Eski Kıpçakçada da kān biçimi kullanılır.
Türevleri Moğolcaya da geçmiştir.
Egorov (ÊS 349) Farsça xūn ‘kan’ biçimiyle karşılaştırmıştır.
“kan” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
( ﻛﺎﻥ ) i. (Fars. kān ) 1. Mâden yatağı, mâden ocağı: Yeğ-durur bin kân-ı zerden ehl-i fazla bir varak (Kâtip Çelebi’den Seç.). 2. mec. Bir şeyin çok bol bulunduğu yer veya kimse, kaynak, memba: Yere gökten hân-ı rahmet geldi söz / Halka Hak’tan kân-ı ni’met geldi söz (Ahmedî). Bu gelen ilm-i ledün sultânıdır / Bu gelen tevhîd ü irfan kânıdır (Süleyman Çelebi). Ma’zûr tut ey kân-ı kerem acz ü kusûrum (Nâilî).
i. (Eski Türkçe’den beri kullanılır) 1. Plazma ve kan yuvarlarından meydana gelen ve damarların içinde dolaşarak vücut dokularını besleyen kırmızı renkli sıvı: Târîhini aksettirebilsin diye çehren / Kaç fâtihin altın kanı mermerle karışmış (Yahyâ Kemal). 2. teşmil. Soy, nesil, ırk: Gönlüm, dilim, kanım ve mizâcımla sizdenim / Dünyâ ve âhirette vatandaşlarım benim (Yahyâ Kemal). ѻ Kan ağlamak: Büyük bir üzüntü içinde olmak: Âh eylediğim serv-i hırâmânın içindir / Kan ağladığım gonca-i handânın içindir (Fuzûlî). Zâten dünya kan ağlıyor, bir de biz ağlatmayalım (Sait Fâik). Memleket kan ağlıyor, anarşi kol geziyor (Ergun Göze). Kan akıtmak: 1. Adak olarak veya selâmette olmak dileğiyle kurban kesmek. 2. Adam öldürmek. Kan akmak: Savaş veya dövüşte kanlı çarpışma olmak. Kan almak: (Sağlık sebebiyle veya başka birine nakledilmek üzere) Bir âletle birinin damarından kan çekmek veya akıtmak. Kan (Kanı) başına (beynine, tepesine) çıkmak (hücum etmek, sıçramak, vurmak): Çok fazla öfkelenmek, çok sinirlenmek: Kız vallâhi okumadan vermem dedim. Açtım. Bir de ne göreyim? Bizim talebe Fevzi’ye mektup değil mi? Kan başıma sıçradı (Fahri Celâl). Öfkesinden kan beynine hücum etmişti (Sait Fâik). Deliliğin hiddeti, öfkesi tahammül edilmez bir şeymiş, kan başına çıkarmış zavallının, ve hep bağırmak, bağırmak istermiş (Peyâmi Safâ). Ama maçı seyredemedik. Etse idik kanın beynine çıkardı (Burhan Felek). Kan boğmak: Beynine kan hücum edip ölmek: Yüreğine indi, kan boğdu (Nüvit Özdoğru). Kan can gelmek: Canlanmak: Memleketin kurumuş damarlarına yeniden kan ve can gelebilirdi (Sâmiha Ayverdi). Kan çanağı gibi: Çok kızarmış (göz). Kan çanağına dönmek: (Gözler ağlamaktan veya başka bir sebeple) Kıpkırmızı olmak, kanlanmak: Sarhoşluktan hepsinin gözleri kan çanağına dönmüştü (Kemal Tâhir). Kan çekmek: Birine aynı kandan olan insanların yakınlığını duymak. Kan çıbanı: tıp. Deri üzerindeki cerâhatli sathî yara. Kan çıkmak: Kavganın sonu cinâyete varmak, kan dökülmek: Kimse yan bakamaz benim sarıma, haydi kan çıkmadan içeriye gir (Yusuf Z. Ortaç). Kan dökmek: 1. (Bir kimseyi) Yaralamak veya öldürmek: Bâri çocuklar siz birbirinizi öldürmeyin. Nedir bu amansız kan dökmek hırsı? (Burhan Felek). İnsan oğlu dünyâyı paylaşmış, paylaşırken de can yakmış, kan dökmüş (Sâmiha Ayverdi). 2. (Bir şey uğruna) Kendini fedâ etmek, ölmek: Bizim gibi vatan topraklarını korumak için bol bol kan döken bir milletin mânevî vatanına karşı bu kadar ilgisizlik, bu denli saygısızlık göstermesi ne büyük gaflet (Cemil Meriç). Şu Kıbrıs meselesinde (…) az mı kan döktük (Burhan Felek). Kan dökücü: Zâlim, hunhar: Kan dökücü hükümdarların zevk için on binlerce insanı kılıçtan geçirtmeleri, ziyâfet sofraları başında esirlerini çengellere taktırmak, kazıklara oturtmak, kanlarını şaraplarına karıştırmak gibi sadizm örnekleri, o devrin askerlik ve siyâset ahlâkının esâsını teşkil etmekte bulunuyordu (Sâmiha Ayverdi). Kan etmek: eski. Öldürmek, kan dökmek: Dişledimse la’lin ey kanım döken ayb eyleme / Tut ki kan ettim adâlet eyle kanı kana tut (Fuzûlî’den). Kan edenin günâhından geçerler (Pir Sultan Abdal). Müjgân-ı tîri sîneye verir hayât-ı nev / Her bir nigehte gamzesi ammâ ki kan eder (Vecîhî). Kan gelmek: (Ağız, burun ve bağırsaklardan çıkan ifrâzat) Kanlı çıkmak veya (bu organlardan) kan akmak. Kan gitmek: 1. Abdestinden kan gelmek. 2. Kadınların aybaşı hâli bitmeyip devam etmek. Kan gövdeyi götürmek: Çok insan öldürülmek, çok kan dökülmek: Yunan topraklarını almış, İzmir’de kan gövdeyi götürmüş, umurlarında bile değildi (Bekir Büyükarkın). Kan gütmek: Kan dâvâsı peşinde olmak, kana karşılık kan dökerek öç almak istemek. Kan içmek: Adam öldürmek, cânîlik etmek: Karşıma tutar öpersin dilberi / Kan içmek müdâm oldu revâ (Zâtî). Fesâdı idâre eden birkaç kişi kan içme ve külâh kapma şehvetine yakalanmıştı (Sâmiha Ayverdi). Kan ile kānun eylemek: Öcünü veya hakkını kānun yoluyle değil silâh zoruyle almak. Kan işemek: 1. Mesânesinden kan gelmek. 2. mec . Çok ıztırap ve eziyet çekmek. Kan kaybetmek: Vücûdundan çok miktarda kan akmış olmak. Kan kırmızı: 1. Çok kırmızı, kan renginde: Bir güzel yırtıcı kuş gözleri gördüm, baktım / Som mücevher gibi kan kırmızı tırnaklarına (Yahyâ Kemal). 2. mec. Çok yaman, çok daha baskın: “Hepsi yaramaz ama Manisalı kan kırmızı.” Erkek değil mi, vur kafasına, en iyisi kan kırmızısıdır. Ayranları kabarmaya görsün, ellerine beş on para geçti mi eski karıları gözlerine çirkin görünmeye başlar (Mustafa N. Sepetçioğlu). Kan kusmak: Çok eziyet ve sıkıntı çekmek: Limandaki turiste nar çiçeği görünür / Kan kusan fakirlerin suya düşen gamları (Behçet K. Çağlar). Kan kusuyorum arkadaşlarım kardeşlerim nâmına ve diyorum ki içimizdeki beyinsizler yüzünden bizi helâk eder misin Allahım! (Ergun Göze). Kan kusturmak: Çok eziyet çektirmek, zulmetmek: İki asırdan beri dünyâya kan kusturduğu halde bir kere gönlü bulanmadı (Cenap Şahâbeddin). Yoksa gene bize kan kusturur (Reşat N. Güntekin). Bugün de akıncı orduları olsa idi şu Türk’e kan kusturan Bulgarlar’ı ettiklerinden, edeceklerinden bin pişman ederdik derdi (Sâmiha Ayverdi). Kan kusup (tükürüp) kızılcık şerbeti içtim demek: Çektiği büyük ıztırâbı etrâfına hiç belli etmemek. Kan kuyusu: mec. İnsana büyük sıkıntı veren, eziyet eden kimse. Kan oturmak: Vücûdun herhangi bir yerinde bir damarın çatlaması sonunda sızan kan dokular arasına akıp birikmek. Kan revan içinde: Her tarafı kan içinde, kana bulanmış olarak: Esat Ağa, evvelâ bir müddet kancaya takılı kan revan içinde sürüklenmiş (Refik H. Karay). Kan ter içinde: Sırılsıklam ter içinde, çok yorgun ve terli durumda: Kendimi döşeğimde kan ter içinde buldum (Hüseyin R. Gürpınar). Bu tepsiyi götürürken kan ter içinde kaldı (Sait Fâik). Amele gibi elde kazma kan ter içinde uğraşıp durduğu görülmektedir (Refik H. Karay). Kan tere batmak: Ter içinde kalmak, çok fazla terlemek: Zavallı çocuk korkusundan, hicâbından kan tere battı (Nâbîzâde Nâzım). Ben seninçin tarlalarda kan terlere batardım (Mehmet E. Yurdakul). Amma gene de duyacak olan duymuş, nasipsizler süvârinin arkasını kovalamak isteyen bir yaya gibi boşuna kan tere batmıştır (Sâmiha Ayverdi). Kan tutmak: 1. (Cinâyet işleyen kimse) Şaşkınlığa uğramak, dizinin bağı çözülüp kaçamamak, döktüğü kanın etkisinden kurtulamamak: Geh gözde geh gönülde hadengin mekân tutar / Her kanda olsa kanlıyı elbette kan tutar (…). Girîzân olmamış ol kātil-i çâlâki kan tutmuş (Şeyh Gālib). 2. Kan görmeye dayanamamak, kan görünce bayılmak: O devirlerde insanları kan tutardı. Ben liseden sonra doktor olmak istediğim halde ameliyatları seyretmeye dayanamam diye vazgeçmiştim (Burhan Felek). 3. Döktüğü kanın hışmına uğramak: Hangi bülbül kanı tutmuş bilmezem kim muttasıl / Geh esîr-i hâr olur geh mübtelâ-yı nâr gül (Fuzûlî). Kan tükürmek: Ağzından kan gelmek. Kan vermek: 1. (Kanı azalmış hasta veya yaralıya) Başka birinin kanını aktarmak. 2. (Başka birine verilmesi için) Kanını aldırmak. Kan yalaşmak: Kan kardeşi olmak için birbirinin kanını yalamak: Okların cân almağa tîğınla yoldaş oldular / Sînem üzre kan yalaştılar karındaş oldular (Âhî’den). Câm ile kan yalaşır akd-i uhuvvet eyler / Yine kürsîde olur düşmen-i sahbâ vâiz (Sâbit – Ş.A.D.). Birbirine ulaştı bunlar / Ol bahçede kan yalaştı bunlar (Şeyh Gālib). Kan yutmak: Çok ıztırap çekmek, elem ve eziyete katlanmak: Devr elinden kan yutardı döne döne ol müdâm / Câm-ı sâfîden safâ kesb eyledi Cem sandılar (Zâtî). Elden bırakma gül gibi zerrin piyâleyi / Biz firkatinle kan yutalım sen safâda ol (Rûhî-i Bağdâdî). Biz başka bir ıstılâh peydâ ettik / Kan yutmanın adını tahammül komuşuz (Azmîzâde Hâletî). Kana boyamak (bulamak): Çok adam öldürmek, hunharca davranmak, zulmedip cana kıymak: Bu millet yüz senedir Afrika’yı kana boyuyor (Ömer Seyfeddin). Cengizler, Timurlar gibi istîlâcılık şehvetinin esîri düşüp dünyâyı kana boyar ve zaptettiği memleketlerde taş taş üstünde bırakmazdı (Sâmiha Ayverdi). Kana kan: Ölüme karşı ölüm, kısas. Kana kan istemek: Öldürülen birinin intikāmını almak için öldürenin veya bir yakınının öldürülmesini istemek, intikam peşinde koşmak. Kana susamak: Kan dökme hırsı içinde olmak, öldürmek arzusu gözünü bürümek: Kırım da bu kana susamış devletin eline düşer düşmez neye uğradığını anlamakta gecikmedi (Sâmiha Ayverdi). Kanı ağır: Hareketleri insana sıkıntı verecek kadar yavaş. Kanı bozuk: Soysuz. Kanı (Kanı canı) çekilmek: Hayâtiyeti azalmak, canlılığını kaybetmek: Evin ihtiyarının da kanı canı çekilmiş gibi… (Sâmiha Ayverdi). Bütün müesseselerine sirâyet eden zâfiyet ile kanı canı çekilmiştir (Sâmiha Ayverdi). Kanı donmak: Dehşete düşmek, donakalmak. (Birine) Kanı ısınmak: Yakınlık duymak, hoşlanıp sevmek. Kanı kaynamak: Coşup yerinde duramamak: Gencim, kanım kaynıyor, yedi mahalleyi dolaşmadan edemem (Hüseyin R. Gürpınar). Yedisinde korkak olan bir çocuğa on yediye doğru bir cesâret gelir, kanı kaynar (Reşat N. Güntekin). (Birine) Kanı kaynamak: Yakınlık duyup sevmek: Kaldırımda yürüyüp gidenlerden birine kanı kaynayıverir (Târık Buğra). Bu oğlana gördüğüm günden beri kanım kaynadı (Sâmiha Ayverdi). Kanı kurumak: Çok üzülmek, içi tükenmek: İkisi de neye uğradıklarını bilemez, babasının kanı canı kurur (Eflâtun C. Güney). Kanı pahasına: Ölümü bile göze alarak: Altı yüz seneden beri âbâ ve ecdâdımız kanları pahâsına kazanıp bize mîras bıraktılar (Nâmık Kemal). Kanı sıcak: Cana yakın, kendini herkese sevdiren, sevimli, sıcak kanlı: Şükriye’nin evine misâfir gittik. Kanı sıcak, fıkır fıkır bir tâze (Hüseyin R. Gürpınar). Kanı sulanmak: Kanın sulu yâni serum kısmı katı kısmına nispetle fazlalaşmak: “Çok kiraz yeme, kanın sulanır.” Kanına dokunmak: Hassas noktasına tesir edip sinirlendirmek: Konu komşu tarafından ikide birde ballandırılan meziyetleri fenâ halde kanıma dokunuyordu (Reşat N. Güntekin). (Birinin) Kanına ekmek doğramak: Birini perîşan etmeye kastetmek: Üvey anam yine gemi azıya aldı, beni bir yardan atıp kanıma ekmek doğramak istiyor (Eflâtun C. Güney). Kaç asır geçti o hicran üzerinden bilmem / Kimlerin kahpe felek doğradı ekmek kanına (Fâruk N. Çamlıbel). (Birinin) Kanına girmek: 1. (Birini) Öldürmek veya öldürtmek, ölümüne sebep olmak: Çıkmış ol şûh bugün dökmeğe kanın görenin / Girme ey göz kerem et kanıma zinhâr benim (Fuzûlî). Karac’oğlan der ki girme kanıma / Gözlerin de ok atıyor canıma (Karacaoğlan). Üst üste gönderdiği mektuplarda, “Beni kurtar, yoksa kendimi öldüreceğim, kanıma girmiş olacaksın” diye feryat ediyordu (Reşat N. Güntekin). 2. Felâkete düşmesine veya ziyan olmasına yol açmak, kandırmak: Nur topu günlerin kanına girdim / Kudsî emâneti yedim bitirdim (Necip F. Kısakürek). Âlemin gül gibi kızlarının kanına girmeyi öğrenir (Mahmut Yesâri). Kanına işlemek: Değişmez huy hâline gelmek: Muhakkak âşık olmak arzusunu kitaplardan kaptım, sonra kanıma işledi (Sait Fâik). (Birinin) Kanına susamak: Hayâtına kastetmek, öldürmeyi aklına koymak, ortadan kaldırmak istemek: Birbirinizin kanına mı susadınız? (Hüseyin R. Gürpınar). Müslüman-Türk imparatorluğunun kanına susamış mutaassıp Haçlı Avrupa… (Sâmiha Ayverdi). (Kendi) Kanına susamak: Ölümüne yol açacak şeyler yapmak, belâsını aramak: Teşneyim la’line kandır beni dedim dedi yâr / Susadın kanına sen gözlerime kan görünür (Zâtî). Yeter artık Efe!… İnsâfa gel! Kanına mı susadın Sarayköylü Tâhir Efendi? (Bekir Büyükarkın). Kanında var: Bu hal onda doğuştan, yaratılıştan var: O gayret milletin kanında var (Nâmık Kemal). Kanını aramak: Öldürülen yakınının öcünü almak istemek. Kanını emmek: Her şeyinden insafsızca faydalanmak, alabildiğine sömürmek: İngiltere Hindistan’ın kanını emiyor, bütün hazînelerini Avrupa’ya taşıyor (Ömer Seyfeddin). Kanını içine akıtmak: Iztırâbını belli etmemek, derdini kimseye söylememek: Çok mağrurdum, kanımı içime akıttım, renk vermedim (Reşat N. Güntekin). Kanını içmek: Öldürmeye kastetmek, (birini) büyük bir zevk ve hırsla vahşîce öldürmek: Sevdâ dikenidir kipriğin cânâ / Battı ciğerime kanım içer ya (Yozgatlı Hüznî – Ö.T.S.). Kanını (İliğini) kurutmak: Canından bezdirecek kadar üzmek, çok eziyet etmek, çok sinirlendirmek: Vallâhi adamın kanını iliğini kurutuyorsun be. Burada oturdun durdun, neye söylemezsin a müslüman! (Mahmut Yesâri). Her İngiliz’i dürüst saymak gibi bir açık verdik ve Londra’nın göbeğinde kanlarımızı kurutan bir aldatılışa uğradık (Bediî Fâik). Konsolos Bey, siz bâzan adamın kanını kurutursunuz (Burhan Felek). Kanını yerde bırakmamak: Ölenin öcünü almak. Kanıyla ödemek: Yaptığı hatâ hayâtına mâlolmak.