Sözlük › D › dem

dem

dey.a.far. demtürkçesi varken

İlişkililer dem I · dem II · vakit · demlenmek · demci · demsiz · demlik · demlice · dem olmak

Açıklama

  1. vakit.
  2. 1. nefes, soluk. 2.
  3. 2. Herhangi bir nağmeye sürekli şekilde eşlik eden ses. 3.
  4. zaman, an, çağ. 4.
  5. içki. 5.
  6. mus. Neyin en pest sekizlisinde kaba rast ile yegâh perdesi arasındaki sesler.
  7. dem vurmak -den (Genellikle seviye ve imkânının üstünde olan şeyden) Bahsetmek, söz etmek, konu açmak.
  8. dem çekmek

Örnek

elbette tevekkül edelim ve elbette
dem bu demdir diye kendi kendimize telkinde bulunalım ama bunların yanısıra yapabileceğimiz çok önemli bir şey daha var: zihnimizi müspet şeylerle sürekli meşgul etmek!
Hasretle anarım -şafak zamânı- / İstanbula vedâ ettiğim anı; / Kurcalar içimde derd-i hicrânı, / Uzakta bir kumru dem çekiyorken!, R T Bölükbaşı, Cunyada bir sabah şafak sökerken, ?
"Yine bugün vardım dost seyrânına / Açılmış erenler demi bir yana / Gözleri Yasindir kaşları Rahman / Sure-i İmranın 'lâ'mı bir yana."

Kaynak Yusuf Özaslan, H B Çiçek, 01.08.2020, Rindan | San, Hicranî, 195

Kişi Yusuf Özaslan · Hicranî

Yıl/Tarih 01.08.2020

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları vakit
Doğrudan ilişkili sözcükler demci demlenmek demlik demsiz

“dem” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “dem” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

köken ailesi fethigedikli sözlüğü: aynı kökten

Fark kayıtları

fark (ile)BLOOD/SANG/BLUT/KAN ile/||/<> BLOOD/SANG/BLUT/KAN/DEM ile/||/<> SANG/KAN/DEM ile/||/<> BLOOD/SANG/BLUT/KAN/DEMM ile/||/<> BLOOD/KAN

İlkellere göre insana güç ve dirim veren, ruhu barındıran, kötülüğü uzaklaştıran, pisliği arıtan erginleme törenlerinde, kan kardeşliğinde, büyücülükte, beslenmede önemli yeri olan sıvı. @@ Hayvanlarda, vücut boşluğu ya da kan damarı…

fark (ile)DEM ile/ve DEHR

An. İLE/VE An. | Gökkubbenin tamamı. | Felek. | Çağ.

fark (ile)DEM ve/||/<> GAM ve/||/<> SERENCÂM

Olsun! VE/||/ Olmasın! VE/||/ Hayrolsun!

yerine / değilDEM değil/yerine/= SOLUK | İÇKİ

hemdem her dem Hazırlanan çayın renk ve koku bakımından istenilen durumu Zaman çağ Pişirilen yemeklerin yenecek kıvamda olması soluk I içki

fark (ile)DEM ile DEHR

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: m ile başlayan 1.852 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“dem” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük (1)

Köken: Farsça dem

1. Hazırlanan çayın renk ve koku bakımından istenilen durumu

2. Zaman, çağ

3. Pişirilen yemeklerin yenecek kıvamda olması

4. ► soluk (I)

5. ► içki

Birleşik sözler: hemdem, her dem

Güncel Türkçe Sözlük (2)

Köken: Arapça dem

► kan

Birleşik sözler: deveranıdem

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“dem” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DEM (1)

i. (Ar. dem “kan”dan) [Renginden dolayı bu adı almış olmalıdır] 1. Haşlanan çayın rengi ve kokusu bakımından aldığı tav. 2. Haşlanıp kıvâmını bulmuş çay: “Bana sâde dem koy.” ѻ Demini almak: (Çay için) Gereği gibi haşlanıp kıvâmını bulmak.

lugatim.com/s/DEM
DEM (2)

( ﺩﻡ ) i. (Fars. dem ) 1. Nefes, soluk: “ Dem-i serd: Soğuk nefes.” “ Dem-i vâpesin: Son nefes.” Visâl gecesinin subhu urdu bir dem-i serd / Dedim ki uşbu nefes bâd-ı zemherîr ola mı (Kadı Burhâneddin). 2. Herhangi bir nağmeye sürekli şekilde eşlik eden ses: Ney demiyle n’ola çıkmazsa gönül meygededen / Hak bu kim âb u havâsına doyulmaz yerdir (Rûhî-i Bağdâdî). 3. Zaman, an, çağ: Her dem yeni doğarız / Bizden kim usanası (Yûnus Emre). Dem bu demdir bu demi hoş göre-gör ey ârif / Anma Îsâ demini urma geçen demden dem (Fuzûlî). Güneşe bak, Suna’nın yaklaşıyor son demi (Fâruk N. Çamlıbel). 4. İçki: Sâkiyâ bu demi içmeden gel gel (Pir Sultan Abdal). (Cebinden bir şişe çıkarır) Biz de dem alalım (Ahmet K. Tecer). 5. mus. Neyin en pest sekizlisinde kaba rast ile yegâh perdesi arasındaki sesler. ѻ Dem çekmek: 1. (Kumru, bülbül vb.) Uzun uzun ve güzel nağmelerle ötmek: Dem çeker bülbül, benim beynimde baykuşlar öter / Sonra karşımdan geçer bir bir yıkılmış lâneler (Mehmet Âkif). Diyorlar ki bak ne güzel dem çekiyor şu bülbül (Mehmet E. Yurdakul). Enez küpünün kenarına konarak boyun kırıp dem çekiyorlar (Safiye Erol). 2. İçki içmek. Dem sürmek: Hoş vakit geçirmek, zevkli günler yaşamak: Sarı çiçek sallanıyor naz ile / Dem sürmedim on beşinde kız ile (Karacaoğlan). Nerde senin dem sürdüğün zamanlar ey Cem (Câhit S. Tarancı). Bir dem sürerim dört asır evvelki cihanda / Hep eski hayal, eski edâ, eski şiirler (Fâruk N. Çamlıbel). Dem tutmak: Herhangi bir nağmeye bir saz ve sesle sürekli şekilde eşlik etmek, âhengine katılmak: Muzıka çalınırken bastonunu sallayarak ıslıkla dem tutan, ceketinin yan cebinden kırmızı ipek mendili taşmış bir beyden bahsetti (Hâlit Z. Uşaklıgil). Birkaç ev ötede bir tavuk gıdaklıyor, bir horoz da ona yardım ediyor, sanki dem tutuyor (Memduh Ş. Esendal). Dem vurmak: (Genellikle seviye ve imkânının üstünde olan şeyden) Bahsetmek, söz etmek, konu açmak: Reng-i rûyundan dem urmuş sâgar-ı sahbâya bak / Âfitâb ilen kılar da’vâ tutulmuş aya bak (Fuzûlî). Aşktan dem urmağa ehl-i mahabbet âr eder (Şeyhülislâm Yahyâ). Alçaklar fazîletten dem vurdular (Ahmet Hâşim). Birimiz dünya görüşünden dem vurdu (Sait Fâik). Deminde: Zamânında, tavında. ● Dem-beste ( ﺩﻣﺒﺴﺘﻪ ) birl. sıf. (Fars. beste “bağlanmış” ile) Nefesi kesilmiş, susmuş, sessiz, sâkit: Etmez bu gönül nâle ile derdini ifşâ / Bülbülleri dem-beste olur gülşen-i râzın (…). Dem-beste kaldı hayret ile andelîb-i zâr (Muallim Nâci). Dururdu rindler dem-beste, ney dem-beste vecdinden / Ağaçlıklarda bülbül dûrdan feryâda geldikçe (Yahyâ Kemal). ● Dem-gir ( ﺩﻣﮕﻴﺮ ) birl. sıf. (Fars. gіr “tutan” ile) Dem tutan, tempo tutan. ● Dem-güzar ( ﺩﻣﮕﺬﺍﺭ ) birl. sıf. (Fars. guẕār “geçiren” ile) Vakit geçiren: Tek bir kadına üftâdelikle dem-güzar olanlar, mâşûkasından başkasını gözleri görmeyenler… (Hüseyin R. Gürpınar). Ne var gidip Yakacıklar’da dem-güzâr olacak (Mehmet Âkif). ● Dem-kâr ( ﺩﻣﻜﺎﺭ ) tür. sıf. (Fars. -kār ekiyle) mus. Dem tutan, eşlik eden. ● Dem-keş ( ﺩﻣﻜﺶ ) birl. sıf. ve i. (Fars. keş “çeken” ile) 1. Uzun ve devamlı nağmelerle öten (bülbül vb. kuş). 2. Ney, kaval vb. çalgıları devamlı çalarak bir sese veya saza eşlik eden, dem tutan (kimse). 3. İçki içen (kimse): Dem-keş olur bâde süzer / Seyyah olup dâim gezer (Pir Sultan Abdal). ● Dem-keşîde ( ﺩﻡ ﻛﺸﻴﺪﻩ ) birl. i. (Fars. keşіde “çekmiş” ile) Kafadar, arkadaş. ● Dem-saz ( ﺩﻣﺴﺎﺯ ) birl. sıf. ve i. (Fars. sāz “yapan, uyduran” ile) Dost, sırdaş, uygun arkadaş: Dem-sâz olup kumrulara uşşâka savtın dinletir / Her cûybâr olmuş bugün bir andelîb-i hoş-nevâ (Rûhî-i Bağdâdî). Ney gibi bir âşık-ı dem-sâz buldum kendime (Şeyhülislâm Yahyâ). Ricâl-i âlem-i gaybın nedîm-i dem-sâzı (Nâilî).

lugatim.com/s/DEM
DEM’

( ﺩﻣﻊ ) i. (Ar. dem‘ ) Göz yaşı: Bağrımın yağını eritti subha dek akıttı dem’ (Şeyhülislâm Yahyâ). ● Dem’î ( ﺩﻣﻌﻰ ) sıf. (nispet eki -і ile) Göz yaşıyla ilgili. ● Dem’iyye ( ﺩﻣﻌﻴّﻪ ) sıf. Dem’î kelimesinin tamlamalarda ortaya çıkan aynı mânâdaki müennes şekli: “ Gudde-i dem’iyye: Göz yaşı bezi.”

lugatim.com/s/DEM’
DEM (3)

( ﺩﻡ ) i. (Ar. dem ) Kan: Haşre dek demler türâba damlar (Âşık Ömer). Dem-i şemşîr ile zahm-ı dili sîr-âb eyle / Tâzelensin gül-i sadberg-i gülistân-ı hayât (Leskofçalı Gālib). ѻ Dem dökmek: (Kadın için) Aybaşı hâli uzayıp kan kaybetmek. ● Dem-har ( ﺩﻣﺨﻮﺍﺭ ) birl. sıf. (Fars. ẖār > ḫār “yiyen, içen” ile) Kan içen, kan içici: Bu dünyâ mâr-gez-i dem-hâra benzer / Ki zehri kat kat olmuş ejderhâdır (Hersekli Ârif Hikmet). ● Dem-riz ( ﺩﻣﺮﻳﺰ ) birl. sıf. (Fars. rіz “döken” ile) Kan döken, kan dökücü: Bütün yâreler henüz tâze ve dem-riz (Hâlit Z. Uşaklıgil).

lugatim.com/s/DEM
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp