edilgen f. ( kes-i-l-mek ) 1. (Bıçak, makas, balta vb. bir âletle) İkiye ayrılmak, kat’edilmek: “Kâğıtlar kesildi.” 2. (Kesici bir âletle) Bulunduğu yerden ayrılmak, çıkarılmak: “Ağaç kökünden kesildi.” “Otlar kesildi mi?” Bir süçmekle at ayağı kesilmez (Pir Sultan Abdal). Sızlatır bâzı saatler dayanılmaz bir acı / Kökü toprakta kalıp kendi kesilmiş ağacı (Yahyâ Kemal). Bacağımın tamâmıyle kesilmesi ihtimâli olabilir mi? (Peyâmi Safâ). 3. (Bir organ veya şey) Kesici bir âlet kullanılırken istenmeden zedelenmek, yarılmak: “Karpuz keserken elim kesildi.” 4. (Bir canlı) Başı gövdesinden ayrılmak sûretiyle öldürülmek: “Ziyâfet için beş hindi kesildi.” 5. (Kurbanlık bir hayvan) Kurban edilmek: “Temel atılırken iki koyun kesildi.” 6. Parçalara ayrılmak, bölünmek, doğranmak: “Karpuz kesildi mi?” Francala dilim dilim, ince ince kesilmişti (Sait Fâik). 7. Ucundan bir parçası alınmak, kısaltılmak veya küçültülmek: “Fazlası kesilmek.” “Artan kısmı kesildi.” 8. (Dikilecek bir kumaş) Biçilmek. 9. Artık verilmemek: “Havagazı kesilecekmiş.” “Telefon kesildi.” “Çocuk zammı kesilmiş.” “Krediler kesilmeyecek.” 10. (Ödenecek bir şeyin bir miktârı) Alıkonmak, verilmemek, indirilmek: Yevmiyelerden kesilen cezâlar bu sandığa yatırılır (Mahmut Yesâri). 11. Belli bir zaman için ara veya son verilmek: “Sesler kesildi.” “Dersler kesildi.” “Ateş kesildi.” Bir başkasının ayak sesi işitilince kesiliveren fiskoslar (Hâlit Z. Uşaklıgil). Nihâyet uğultular dindi, hareketler kesildi (Refik H. Karay). Uçak meydanının elektriği kesilir mi? (Burhan Felek). 12. Kesin olarak sona erdirilmek, bitirilmek: “İlişiği kesilmek.” “Arkadaşlığı kesilmek.” “Dostluğu kesilmek.” 13. (Saç, sakal, bıyık için) Tıraş edilmek. 14. Karâra bağlanmak, kararlaştırılmak: Kesilmiş pazarlığı bozmak Frenk konuğumuzun soyluluğuna yaraşmaz (Kemal Tâhir). 15. argo. (Kumarda veya sefâhat âleminde) Çok parası alınmak. ♦ dönüşlü f. 16. Akışı durmak: “Sızıntı, akıntı kesildi.” Kan yavaş yavaş azaldı, duruldu, kesildi (Refik H. Karay). Sular kesildi çeşmelerden / Nerden dolacak bu tas nerden (Câhit S. Tarancı). Tanrım, nasıl kesildi köpüren, taşan sular (Fâruk N. Çamlıbel). 17. Sona ermek, bitmek: Zihî deryâ-yı vahdet kim kesilmez hergiz emvâcı (Niyâzî-i Mısrî). Öğlenden beri düşen rüzgâr gurupla berâber büsbütün kesilmişti (Refik H. Karay). Her ümîdim kesildi (Hâlit F. Ozansoy). 18. Azalmak: “İştahı kesilmek.” “Hızı kesilmek.” “Gücü, kuvveti kesilmek.” Ayaklarımın dermanı kesildi (Aka Gündüz). Sıcakta tâkatimiz kesiliyor (Burhan Felek). 19. Hareketine devam edecek gücü bulamamak, gücü kalmamak: Sarsıla sarsıla yaklaştım ve baktım / Kesildim, kendimi diz üstü bıraktım (Enis B. Koryürek). Kahveye yollandığı zaman bacaklarının kesildiğini, kafasının döndüğünü duydu (Sait Fâik). Eli ayağı kesiliverdi. Ne diyecekti? (Mustafa N. Sepetçioğlu). 20. (Yiyecekler için) İçindeki maddeler birbirinden ayrılarak bozulmak: “Süt kesilmiş.” “Mayonez kesildi.” Bu hamuru böyle bırakırsak kesilecek (Hüseyin R. Gürpınar). 21. (-e) argo. Çok beğenmek, çok hoşlanmak, bitmek. 22. (-den) E. T. Türk. Artık ilgisi kalmamak, ayrılmak, uzaklaşmak, vazgeçmek, terketmek: Kesildi ihtilât-ı âşinâdan / Yemeden içmeden zevk u safâdan (Yahyâ Bey). Gönlü dilberden kesilmezse aceb mi âşıkın / Gamzesiyle tâ ezelden âşinâdır n’eylesin (Nef’î’den). Gördüm zamâne halkı nifâk üzre Sâbitâ / Nâçâr cümleden kesilip uzlet eyledim (Sâbit’ten). 23. Kendini … gibi göstermek, –lik taslamak: “Başımıza kâhya kesildi.” “Allâme kesilmek.” Kısaca gönülleri çağ dışı kalmaya râzı olmayan garpperest aydınlarımız Yunan’dan fazla Yunancı kesilirler, hocalarına parmak ısırtacak bir Yunancı (Cemil Meriç). Adam bana karşı bir kardeş kesilivermişti (Târık Buğra). 24. … Hâlini almak, baştan aşağı … gibi olmak: “Bembeyaz kesilmek.” “İfrit kesilmek.” Âteş kesilir geçse sabâ gülşenimizden / Ahker gül olur bulsa safâ külhanımızdan (Leskofçalı Gālib). Bu iftirâkın tesîriyle o konak Nerîman’ın nazarında bir zindân-ı mâtem kesildi (Hüseyin R. Gürpınar). Bu vatanda her şehîde bir taş dikilse idi memleketimiz baştan başa bir kabristan kesilirdi (Ahmet H. Müftüoğlu). ► Kesilmek fiiliyle deyimler: Ayağı (Ayakları) yerden kesilmek / Bıçak gibi kesilmek / Bülbül kesilmek / Eli ayağı kesilmek / Göbeği berâber kesilmiş / Göbeği sokakta kesilmiş / Hoşafın yağı kesilmek / İflâhı kesilmek / Memeden (Sütten) kesilmek / Nefesi kesilmek / Put kesilmek.