geçişli f. (Eski Türkçe’den beri kullanılır) 1. (Parçalardan oluşan bir şeyi) Parçaları birleştirerek bütün durumuna getirmek, çatmak: “Çadır kurmak.” İçimizdeki acar delikanlılar arabaları atlarından sökmüşler, parça parça yarlardan aşırarak, uçurumlardan atlatarak omuzlarında tepelere çıkarıyorlar, tekrar kuruyorlar, gene söküyorlar, tekrar taşıyorlardı (Refik H. Karay). 2. Hazırlamak: Sofrayı kurmak vazîfesini Ömer Behiç kimseye bırakmak istemiyordu (Hâlit Z. Uşaklıgil). Tarhana ile bulgur aşı var. Siniyi de kurdum (Mahmut Yesâri). Sizi bekliyorum dedi, şimdi sizin cibinliğinizi kurdum (Peyâmi Safâ). 3. (Bir şeyi) İşleyecek duruma getirmek: Sana küçük bir saatli bomba vereceğiz. Bunu kurup gizlice Türk paşasının çadırı yanına bırakacaksın (Ömer Seyfeddin). İki saatte bir kurmazsam işlemiyor (Burhan Felek). 4. Hazırlayıp olması için bırakmak: “Salamura kurmak.” Aşçı kadın birkaç defa kurdu, iyi olmadı (Hüseyin R. Gürpınar). Biz turşuyu çömleğe kurarız (Burhan Felek). 5. (Sürekli olacak bir şeyi) Başlatıp ortaya koymak, oluşturmak, tesis etmek: “İş kurmak.” “Alış veriş merkezi kurmak.” “Fabrika kurmak.” Girdiğin yerde asırlarca kalıştan başka / Kurduğun devlet asırlarca muzaffer yürüdü (Yahyâ Kemal). Daha ortada tecrübe edilmiş belli bir vazîfe yok… İşi yavaş yavaş kendin kuracaksın (Yusuf Z. Ortaç). Kurduğu Bayrâmiye tarîkatı esnaf ve çiftçilerin tarîkatıdır (Ahmet H. Tanpınar). 6. Yapmak, inşâ etmek: Yüksekten üstüne köprü kurarım / Geçerim Tuna’nın seli isen de (Karacaoğlan). Gece Tuna’ya köprüsünü kurmuş (Nâmık Kemal). Mezarlıklarınızı şehirlerin ortasında kurmakta da haklısınız (Ahmet Hâşim). 7. Bir araya getirmek, toplamak, teşkil etmek: “Kadro kurmak.” Âlî dîvan kursa gerek (Pir Sultan Abdal). Düşman alayları yerine kurtlar kuşlar bir ordu kurmuştu (Nâmık Kemal). Yeni bir hükûmeti bütün teşkîlâtıyle kurmak çok güçtü (Hâlide E. Adıvar). 8. Gizlice tasarlamak, hazırlamak: “Kumpas kurmak.” “Düzen kurmak.” Resm-i selâmı ifâ ettim, iri dişlerini gösterip güldü, emme ben de dayağı yerken dalaveremi kurmuştum (Fahri Celâl). Tuzağını kurmuş bekliyor (Yâkup K. Karaosmanoğlu). Ve bu pusuyu ancak çocuktan alacakları mâlûmata göre kuracaklardı (Hâlide E. Adıvar). 9. (Bir şeyi) Zihninde büyüterek devamlı olarak düşünmek: Bayram Ağa uşakların söylediklerini kurdukça kurdu (Hâlide E. Adıvar – Ö.T.S.). Canzi’nin bana aldırış etmediğini, soğuk durduğunu kuruyor (Safiye Erol). Böyle durmayla, kurmayla olmaz; yine bulunursa arayıp izlemeyle bulunur demişler (Eflâtun C. Güney). 10. Aklına koymak: Sohbet birkaç defa Cemal’i vurup öldürmeyi kurdu (Ahmed Midhat Efendi). Neler kuruyordunuz gizliden gizliye bizden (Fâruk N. Çamlıbel). 11. Bir kimseyi devamlı telkinlerle birine karşı kışkırtmak. 12. Düşünmek, zihninde tasarlamak, hayal etmek: O mehe sîne gerip torba misâli durdum / Hedef-i tîr-i nigâh olmayı Vâsıf kurdum (Enderunlu Vâsıf). Tahsîlimi tamamlamayı kurmuştum (Reşat N. Güntekin). Kurduğum düşü gerçek etme gücü bendedir (Câhit S. Tarancı). 13. Oluşturmak: “Âhenk kurmak.” Onun için de kendisiyle dostluk, âşinâlık ve ahbaplık kurmak, hatta komşuluk edebilmek bir şeref sayılırdı (Sâmiha Ayverdi). ► Kurmak fiiliyle deyimler: Âile kurmak / Bağdaş kurmak / Cümle kurmak / Düzen kurmak / Kapan kurmak / Plan kurmak / Turşusunu kursun / Yuva kurmak.