Sözlük › O › ocak

ocak

a.

İlişkililer ankastre fırın/ocak · yer ocağı · ocaklanmak · ocaksız · ocaklı · ocakçı · ocaklamak · yenar · ucubemsi sf. ucubeye benzer, ucubeyi andırır Normal değiller, acayip, sıra dışı, ucubemsi ve anormaller., · yenari · ocak başı · ocak tutma · +28 ›

Açıklama

1. aile. 2. ateş yakılan yer. 3. Tüpgaz, doğalgaz veya elektrik enerjisiyle ısıtılan yemek yapmaya mahsus alet.

Örnek

Annem, bacılarım sabaha kadar roman okurlardı. Öyle bir ocakta yetiştim.
ocağına düşmek (birinin) deyim
Hadi be Ayten... Kabul et... Bu mahallenin en güzel kızı sensin ocağına düştük.,
Fırt, Sayı 434, 3.7.1984 ocağın delinsin kargış sözü
Ocağın delinsin. Güzeli methetmekle de bitmez ki: Daldan dala saçlar tel tel olmuş.
Ocağımızı sen yıktın, deyip adamın yakasını tuttu.
Perim geçirdim çağı / Ne'tdi bana Bitlis Dağı/ Söndü babamın ocağı/ Meleme koyun meleme.
Ocağın üstünde biraz ısıtayım. Çabucak oluverir… Kedi için mi? Hasta değil ya?..., ?, ?, 84-85
Her odanın küvetli banyosu olup, hepsinde kaplıca suyu ve soğuk su mevcuttur. Ayrıca her odada mutfak tezgahı, set üstü ocak, buzdolabı, yemek masası ve dört adet sandalye ile tuvalet bulunmaktadır.

Kaynak N Ataç, EK, 1953, 47 | Türkmen/Cemiloğlu, M İhsanî, 32 ocak yıkmak deyim | Türkmen/Cemiloğlu, M İhsanî, 96 ocağı sönmek deyim | Türkmen/Cemiloğlu, M İhsanî, 177 | Z Özdemir, Bengi ve kaplıca diyarı Pamukçu, 1997, 78

Kişi Nurullah Ataç · Mevlüt İhsani · Z Özdemir

Yıl/Tarih 1953 · 3.7.1984 · 1997

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları yer ocağı
Doğrudan ilişkili sözcükler ocakçı ocaklamak ocaklanmak ocaklı ocaksız
Dolaylı ilişkili sözcükler (2) elektrik mahsus
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (6 sözcük)

“ocak” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “ocak” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)FORNAX/FOR/FORNACIS/FOURNEAU/FOURNEAU CHIMIQUE/CHEMISCHER OFEN/OCAK ile/||/<> DIGGING/EXCAVATION/FOUILLE EXCAVATION/AUSGRABUNG/KAZI/HAFRİYAT

Bir takımyıldızın adı. | bk. yeniçeri ocağı. | Çeşitli mineral, kömür ya da cevherlerin yerkabuğundan çıkartıldığı üretim yeri. | (astronomi) | ... @@ Eski yapı kalıntılarını bulmak için kazıbilimcilerce toprağın belirli kurallara ve…

eşit (=)İSLİM = OCAK

Gazocağı. (*Senirkent -Isparta)

fark (ile)FORNAX/FOR/FORNACIS/FOURNEAU/FOURNEAU CHIMIQUE/CHEMISCHER OFEN/OCAK ile/||/<> OCAK/YENİÇERİ OCAĞI ile/||/<> MINE/BERGLERK/OCAK/MADEN ile/||/<> FOURNEAU/FORNAX/OCAK ile/||/<> PIT/MİNE/PUITS DE MINE/BERGWERK/GRUBE/SCHACHT/OCAK

Bir takımyıldızın adı. @@ bk. yeniçeri ocağı. @@ Çeşitli mineral, kömür ya da cevherlerin yerkabuğundan çıkartıldığı üretim yeri. @@ (astronomi) @@ ...

fark (ile)AİLE/OCAK ile KÖR OCAK

... İLE Çocuksuz aile.

fark (ile)OCAK ile FIRIN
fark (ile)AĞUSTOS AYI GİBİ SOĞUK ve/<> OCAK/ŞUBAT GÜNEŞİ GİBİ YAKICI

Uruguay'da, mevsimlerin ve ayların, toplumdaki/dillerindeki karşılıkları.

fark (ile)GÜNEŞ ile/ve/<> ATEŞ ile/ve/<> OCAK

Gökte. İLE/VE/<> Yerde. İLE/VE/<> Evde.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: k ile başlayan 3.464 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: o ile biten 311 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“ocak” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Ateş yakmaya yarayan, pişirme, ısıtma, ısınma vb. amaçlarla kullanılan yer; ocaklık

2. ► şömine

3. Isı vererek üzerine veya içine konulan maddeleri ısıtan, pişiren, kaynatan, eriten araç veya alet

4. Kahvelerde, kuruluşlarda çay, kahve vb.nin yapıldığı yer

5. Yer üstünde veya yer altında cevher çıkarılan yer

6. Bahçelerde veya bostanlarda her tür meyve ve sebze tohumu veya fidesinin dikimi için etrafı yükseltilerek ortası çukur bırakılmış yer

7. Aynı amaç ve düşünceyi paylaşanların kurdukları kuruluş veya toplandıkları, görev yaptıkları yer

8. Yılın birinci ayı; ikinci kânun, son kânun, kânunusani

9. Yeniçeri teşkilatını oluşturan ortalardan her biri

10. Ev, aile, soy

11. Halk hekimliğinde bir önceki kuşaktan el verme suretiyle aktarılan bilgileri kullanarak belirli bir şikâyeti veya hastalığı iyileştirdiğine inanılan aile

12. Bir şeyin en çok bulunduğu veya yapıldığı yer

13. Toprak altındaki su kanallarının toprak üzerine açılan ve bir kapakla örtülü bulunan deliği

Birleşik sözler: ocak ağası, ocak anası, ocakayı, ocak beytülmalcisi, ocak bezirgânı, ocak boşaltıcısı, ocak bucak, ocak çekirgesi, ocak erkânı, ocakeşeği, ocak halkı, ocak kaşı, ocak katı, ocak kâtibi, ocak sanatı, ocak sehpası, ocak siperi, ocak takımı, ocak taşı, kör ocak, od ocak, acemi ocağı, aile ocağı, asker ocağı, aş ocağı, baba ocağı, Bostancı Ocağı, çay ocağı, deprem ocağı, elektrik ocağı, gaz ocağı, Humbara Ocağı, ispirto ocağı, kahve ocağı, kireç ocağı, kum ocağı, maden ocağı, parti ocağı, sağlık ocağı, taş ocağı, Yeniçeri Ocağı

Gökbilim Terimleri Sözlüğü, 1969

Bir takımyıldızın adı.

İng. Fornax, For, Fornacis · Fr. Fourneau, Fourneau Chimique · Alm. Chemischer Ofen

Kimya Terimleri Sözlüğü, 1981

Çeşitli mineral, kömür ya da cevherlerin yerkabuğundan çıkartıldığı üretim yeri.

Eski maden · İng. mine · Fr. mine · Alm. Berglerk

Tarih Terimleri Sözlüğü, 1974
Etimoloji Sözlüğü

‘ateş yakmaya yarayan, pişirme, ısıtma, ısınma vb. amaçlarla kullanılan yer’ / ‘ev, aile, soy’

Eski ve yeni diyalektlerde yaygın olarak geçer: Uyg oçak, oçuk, oçık; OT oçak.
Çağdaş diyalektlerde ‘ateş yakma yeri; aile, sığınma yeri, soy’ olarak geçer: Az ocag. -Tkm ōcak. -Krg oçak. -Kzk oşak.- TatK uçak. -Bşk usak. -Özb oçaq. Karaçayca da ocak ‘baca’ olarak kullanılır.
Bunlardan başka, Oyrotçada ve Teleütçede oçok, Sagaycada oçık, Balkarcada ozak, Kızılcada oçuk, Şorcada ocuk, Hakasçada oçıx, Soyotçada ojuk, Çuvaşçada vucax, Yakutçada ohox olarak geçer.
Sevortyan’ın belirttiği gibi (ÊSTJa 1974, 424) oçak’ta ateş yakılan yer, çukur ve ateş kavramlarından yola çıkmak gerekir. Buna dayanarak diğer anlamlar biçimlenmiştir: ‘sürekli olarak bir ocaktan yararlanan insanların birliği; doğum yeri, ocak vb., açılmış çukur (ocak yapımında olduğu gibi); maden ocağı ve ağaç dikmek için açılan çukur’.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“ocak” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

OCAK (1)

i. ( Osmanlı Türkçesi’nde “ateş ocağı” anlamına gelen, ayrıca aralık ve ocak aylarını ifâde eden kânun kelimesinden çeviri yoluyla elde edilmiş olup 1945 yılında teklif edilerek kullanılmaya başlanmıştır ) Yılın aralık ve şubat ayları arasındaki 31 gün çeken birinci ayı, kış aylarının ikincisi, ikinci kânun, son kânun, kânûnusânî.

lugatim.com/s/OCAK
OCAK (2)

i. (Orta Türk. oçak < Eski Türk. ōt “ateş”) [Kelime Arapça, Farsça ve Rusça’ya, ayrıca Kafkas ve Balkan dillerine de geçmiştir] 1. (Isınma, pişirme vb. işlerde kullanılmak üzere) Ateş yakılan yer: Ocakta tencereler var. Gideyim ayol, gideyim (Hüseyin R. Gürpınar). 2. Duvar dibinde, içinde ateşin yanacağı içerlek bir düzlüğü ve üzerinde dumanı çekecek bir bacası bulunan yer: Ocağa bol bol odun attım, alevlendiler (Refik H. Karay). Bir kapı açılmıştı; ocağında alev alev odunlar yanan basık bir oda… (Refik H. Karay). Gece yanan ocakta bir kütüğün / Işıkları görünüyor duvarda (Orhan S. Orhon). 3. (Isı çıkarmak sûretiyle) İçine veya üzerine konan madde, nesne veya yiyecekleri ısıtan, pişiren, kaynatan veya eriten her türlü âlet: “Elektrik ocağı.” “Havagazı ocağı.” “Tüpgaz ocağı.” 4. (Kahvelerde, han ve müessese gibi birçok kimseye hizmet veren yerlerde) Çay, kahve vb. yapılan yer: Çırak (…) gelenlerin yüzüne bakmaya bile lüzum hissetmeden ocağa seslendi: Bir şekerli, bir sâde! (Hâlide E. Adıvar – Ö.T.S.). 5. Mâden veya taş çıkarılan yer: “Kireç ocağı.” “Kömür ocağı.” 6. (Bostanlarda, tarlalarda) Sebze ekilmek üzere ayrılmış, etrâfı yükseltilerek ortası çukur bırakılmış yer: “Domates ocağı.” “Salatalık ocağı.” “Ocak açmak.” “Ocak yapmak.” Çevrem gül ocağı, gül fidanı (Muallim Nâci). 7. Toprak altı su kanallarının ve lağımların toprak üstüne açılan ve açılır kapanır bir kapağı bulunan deliği. 8. mec. Bir şeyin hazırlanıp kıvâma getirildiği, en çok bulunduğu yer: “Kültür ocağı.” “İlim ocağı.” “Fesat ocağı.” Fakat Saltuk kümbetlerinin ve medreselerinin kitâbeleriyle başlayan ve asırlar boyunca devam eden Erzurum’daki yazı ocağını ihmal etmek istemem (Ahmet H. Tanpınar). 9. mec. Aynı amaç ve düşünce etrâfında faâliyet gösterenlerin, aynı işi yapanların faâliyetlerini sürdürdükleri kuruluş: “Asker ocağı.” “Türk ocağı.” “Aydınlar ocağı.” “Bektâşî ocağı.” Sorarsan hânkāh-ı aşkı zâhid / Makām-ı âlîdir ulu ocaktır (Sünbülî) [Son iki anlamda kelime genellikle isim tamlamasının ikinci öğesi durumundadır]. 10. teşmil. Ev bark, âile: Sönmüş hep ocaklar ve hep ölmüş kelebekler (Cenap Şahâbeddin). Anadolu ocaklarını târumar edenlerin yuvası ve mâbedi önünde bu tâbir bir memleketin hıncını ve tel’înini hulâsa ediyordu (Rûşen E. Ünaydın). Şehzâdeninkine kara sevdâ derler, ocaklardan ırak derim (Eflâtun C. Güney). 11. Asil ve büyük âile, hânedan: Asâlet ocaklarını insan kanının seylâbeleri ile söndürmüş olan Fransa… (Ahmet Hâşim). Sen Süleyman gibi bir kadirşinâsın ocağında yetiştiğine hamdet (Rûşen E. Ünaydın). 12. târih. Yeniçeri teşkîlâtı: “Ocak imamı.” “Ocak kâtibi.” “Ocak kethüdâsı.” Birçok defalar vezir tâyini bile dîvâna, ulemâya, ocağın kendisine bırakılır (Ahmet H. Tanpınar – Ö.T.S.). Ocağa alınan efrâdın isimleri, künyeleri ve eşkâli ile yevmiyeleri miktârı kütük denilen ana deftere (ulûfe defteri) kaydolunur, bu sûretle ocağa gelişigüzel adam alınmazdı (İsmâil H. Uzunçarşılı). 13. Bâzı hastalıkları okuma yoluyle iyi etme yetenek ve iznine sâhip oldukları kabul edilen ve bu izni babadan oğula yürüten âile, bu âilenin bulunduğu ev. ѻ Ocak bucak: Bulunulan yerin her tarafı: “Ocak bucak aradık, bulamadık.” Ocak kaşı: Ocakta üstüne tencere oturtulan yer. Ocağı batmak: Perîşan olmak, evi barkı mahvolmak. Ocağı kör kalmak: Soyunu sürdürecek evlât bırakmamak, soyu tükenmek. Ocağı sönmek (kül olmak): Yuvası yıkılmak: Yandı köşküm pılım pırtım bucağım / Söndü hiç tütmemek üzre ocağım (Leylâ Hanım – Ş.A.D.). Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak (Mehmet Âkif). Dağıttın yuvamı söndü ocağım / Kız neden seninle yaşayacağım (Orhan S. Orhon). (Birinin) Ocağına düşmek: (Birine) Sığınmak, yardım dilemek, yalvarmak: İsmini duyunca oldum dîvâne / Düştüm ocağına aman elaman (Köroğlu – Ş.A.D.). Bir şeydir oldu bulmadım imkân halâsına / İnsâf kıl ocağına düştüm aman senin (İrfan Paşa’dan). Aman ağabey ocağına düştüm, hep kabahat bunun (Reşat N. Güntekin). (Birinin) Ocağına incir dikmek (darı ekmek): (Evini barkını, düzenini, işini dağıtıp) Mahvına sebep olmak, perîşan etmek: İncir mi dikti sôfî visâlin ocağına / Min-ba’d kimse girmedi yârin kucağına (Hâtem – Ş.A.D.). İşte efendim, ocağımıza incir diken yezitler Hurşit Efendi ile Bekir Efendi oldu (Ahmed Midhat Efendi). Kız baban incir dikti / Sevdânın ocağına (Türkü – Ş.A.D.). Ocağına su koymak: Mahvetmek, harap etmek, ocağını söndürmek [Eskimiştir]: Gel akıtma gözlerimin kanlı yaşın sevdiğim / Ocağına su koyar hayr etmez âhir bu sana (Mihrî Hatun – Ş.A.D.). Dünyâ imâret etmeye sa’y etme zinhâr / Seyl-i fenâ su koymadığı var mı bir bucak (Nihânî – Ş.A.D.). Yıktı bizi şarâb-ı aşk sâgarı sunma sâkiyâ / Su koyma gel ocağıma gam-hâne-i dil harâb iken (Sâmi – Ş.A.D.). Ocağını söndürmek: Evinin barkının, âilesinin yok olmasına, dağılmasına sebep olmak: Dilden rakîb âteş-i aşkın diler kese / Sönsün ocağı söndüre her kim ocağımız (Rûhî-i Bağdâdî). Nahl-i gülün ocağını söndürdü âhtan / Hem çalışır ki eyleye îkād andelîb (İzzet Molla – Ş.A.D.). Allah bizim odumuzu ocağımızı söndürmesin diye duâ eder (Refik Özdek).

lugatim.com/s/OCAK
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp