geçişli f. (Eski Türk. sal-mak “sallamak; göndermek”) (-i, -i / -e) 1. Koyvermek, serbest bırakmak, bırakmak: “Kuşu salmak.” “Mahpusları salmak.” 2. Koymak, bırakmak, atmak: “Tepsiyi fırına salmak.” “Pirinci suya salmak.” Ağabey, şimdi kuyuya salmıyorlar, buzdolabına koyuyorlar (Burhan Felek). 3. Yaymak, sermek: Şem’-i cemâlin salar ise cihâna nûr / Pervâne olup yanan ona hurşîd ü mâh ola (Ahmedî). İrtifâ-ı kadr için lâzım tevâzu’ âdeme / Şemsi gör kim sâyesin salmış ayaklar altına (Kuyucaklızâde Âtıf Mehmed’den). Salmış uzak âlemlere gizli akisler (Orhan S. Orhon). 4. Göndermek, yollamak: “Adam salmak.” “Haber salmak.” Kime eylik etsem sonu kem midir / Bir gün olsun selâm salmaz nedendir (Karacaoğlan). Saldığın mektubu sevinçle aldım / Şükrettim Allah’a pek çok sevgilim (Kemâleddin Kamu). Ömer uşaklarını salmıştı arkamızdan (Fâruk N. Çamlıbel). 5. Güç bir duruma düşürmek, uğratmak, dûçar etmek: Aklımı başımdan alan / Beni bu sevdâya salan / Bir mürşide bende kılan / Yârin cemâlidir beni (Yûnus). Belâ girdâbına salsın adûnu nâ-bedîd etsin / Fenâ deryâsına gark eyleyen Fir’avn u Hâmân’ı (Bâkî). Gözlerini hepimizde dolaştırarak bizi dehşetlere saldı (Aka Gündüz). 6. Vermek, düşürmek, koymak: Karac’oğlan der ki gidelim yâra / Yüreğime saldın onulmaz yara (Karacaoğlan). Şûr-ı aşkı sanma dehr içre tehî koymuş kazâ / Fitne salmış âleme ol şûh-ı fettânım görüp (Leskofçalı Gālib). Uzakta batağın saz denizi, hiç esintisi olmadığından pusuya yatmış gibi kımıltısız duruyor, bu hâliyle insanın yüreğine büsbütün kuşku salıyordu (Kemal Tâhir). 7. Gitmeye mecbur etmek, zorla göndermek, sürmek: “Dağlara salmak.” Bir püsküllü derdi başıma aldım / Bu azgın dert beni gurbete saldı (Karacaoğlan). Ey çeşm-i âhû hecr ile tenhâlara saldın beni / Çün nâfe bağrım hûn edip sahrâlara saldın beni (Riyâzî’den). 8. İleriye doğru göndermek: Salmışım bahr-ı gam-ı aşka vücûdun gemisin / Yâ ölem anda yâhut hâsıl edem sen güheri (Sarıca Kemal – T. S.). Bi-hamdillâh onat (uygun) yıl oldu aldı / Gemisini bizim limana saldı (Şeyhoğlu Mustafa). Gemiyi engine saldı (Şemseddin Sâmi). 9. Havâle etmek: Varma şekvâ ile bâb-ı şâha / Sana cevr edeni sal Allâh’a (Nâbî’den). 10. Daha ilerideki bir zamâna bırakmak, sonraya bırakmak, ertelemek, tehir etmek: Sonraya salma fakîrin kârın / Ne bilirsin ki ne olur yarın (Atasözü). Haşr olalım ger bugün dersem salarsın yarına / Ey sehî-kāmet kıyâmettir senin ferdâların (Emirî’den). Gözlerimin yaşın döndürür sele / Yâr bizi ferdâya saldığı zaman (Kâtibî’den). 11. (Dal, budak, kök vb.) Sürmek, uzatmak: Bir gün bu nahif çiçeği açabilmek için havalara azîm dallarını salmıştı (Ahmet Hâşim). 12. Üstüne hücum ettirmek, saldırtmak: Zâğa şahbâz-ı dili salmayalım / Kerem et hey ulu Mevlâ kerem et (Aziz Mahmud Hüdâyî). 13. Atmak, fırlatmak: 200 okka ağır gürz salmak gibi güç hünerleri insan gücünden ziyâdedir (Kâtip Çelebi’den Seç.). Hünkâr dedi: Koca, pek yaman saldın / Eğerçi bellisin benim katımda / Bir sır olsa gerek bu ilk atımda / Bu sihirli oku nereden aldın? (Yahyâ Kemal). 14. Uzatmak: “Saç sakal salmak.” Alıcı şâhine benzer âl-i Osman beyleri / Dest-i kudret salsa bir iklîme alır ol yeri (Yahyâ Bey’den). 15. E. T. Türk. ve halk ağzı. Sallamak: Kırmızı hülleler giymiş erguvan / Selvi dalı başın salar durmayıp (Kul Mehmed’den). Niceler saldı bu meydanda çevgân / Son ucu başını top etti devran (Hadîdî – T. S.). Gizli öpüşüp gül ü karanfül / Nergislere el salardı sünbül (Şeyh Gālib’den). 16. (Vergi için) Tahakkuk ettirmek, tarhetmek. ♦ geçişsiz f. (-e) E. T. Türk. ve halk ağzı. 17. Saldırmak, atılmak, hücum etmek: Sokar şâh-ı misvâki başa yine / Salar gergedan gibi gördüğüne (Nev’îzâde Atâî’den). Kâfir donanmasından eser belirmeyip Girit adasına saldılar (Kâtip Çelebi’den Seç.). Irz düşmanıydı o da. Kızlara salardı. Benimkine de tecâvüze kalkmış bir gün (Peyâmi Safâ). Şimdi yine o nâmertler yurdumuza salmışlar (Yusuf Z. Ortaç). 18. (Demirli olan gemi) Rüzgâr ve akıntıya göre dört tarafa dönmek. ѻ Saldım çayıra, Mevlâm kayıra: Hayvanlar çayıra ve çocuklar yalnız başlarına oynamaya bırakıldıkları zaman söylenen Allah’a sığınma sözü. ► Salmak fiiliyle deyimler: Dal budak salmak / Göbek salmak / Kök salmak / Nam (Ün) salmak.