geçişli f. ( Eski Türk. sā-mak “saymak”tan say-mak ) 1. Aynı cinsten olan şeylerin, 1 sayısından başlayarak her biri için bir sayı eklemek sûretiyle kaç tâne olduğunu belirlemek, sayısını bulmak, tâdat etmek: Karac’oğlan bu sevdâya doyamam / Ak gerdanda çifte benler sayamam (Karacaoğlan). Bir gece Sohbet, sekiz yaşından beri biriktirdiği paraları saymakla meşguldü (Ahmed Midhat Efendi). Ne çok yıldızın var, saymakla bitmiyor (Câhit S. Tarancı). 2. Sayıları belli bir sıraya göre arka arkaya söylemek: “Birden ona kadar say.” 3. Arka arkaya söylemek, sıralamak: İster istemez sayarsınız: Gümüşlü, Murâdiye, Yeşil, Nîlüfer Hâtun, Geyikli Baba, Emir Sultan, Konuralp… (Ahmet H. Tanpınar). Şunu yaptım, bunu yaptım diyerek / Ömrü saymakla geçer (Orhan S. Orhon). Bakın, isterseniz size isimlerini sayayım (Târık Buğra). 4. Hesaplamak: Hanım sayarak: A… a… a… niçin? niçin? niçin? Hani bunun otuz parası? (Hüseyin R. Gürpınar). Yalnız menfaatlerini sayacak kadar hesap biliyor (Peyâmi Safâ). Gözlerindeki şeytan iki parmağını yelek cebime sokmuş, kuruşları, metelikleri sayıyordu (Yusuf Z. Ortaç). 5. Hesâba katmak, dikkate almak: “100 milyonu saymıyorr.” “Bunu saymam, oyun daha başlamadı.” Siz hiç yakışık bilmez misiniz? Sonunu asla saymaz mısınız? (Ahmed Vefik Paşa). 6. Önem vermek, mühimsemek, kāle almak: Becerdim yavrum, ne sandın? Beni saymazdın / Öyle incelik kıvıracağıma inanmazdın (Ahmed Vefik Paşa). Annemin sözlerini pek sayardım (Ahmet Râsim). 7. (Bir kimseye) Değer verip ona göre ölçülü ve saygılı davranmak, saygıda kusur etmemek, hürmet etmek: İşitiyor musunuz çocuklar? Zamânı geldiği vakit benim yerime onu baba tanıyacaksınız, onu sayacaksınız (Reşat N. Güntekin). Anılır ismi, sayar gençler onu / Boğazın eski kürek şampiyonu (Orhan S. Orhon). Gerçekten üzgündü, Peçenek içinde Keğen Bey’den sonra en çok Baldur’u sevip sayardı (Mustafa N. Sepetçioğlu). 8. (Şöyle veya böyle olduğunu) Kabul etmek, addetmek: İşte kibir say, gurur say, delilik say, her ne sayarsan say! (Nâmık Kemal). Kocasının evinden uzak bir gece geçirmeyi bile onun hâtırasına sadâkatsizlik sayıyor (Yusuf Z. Ortaç). Üvey annem, bu oyunu haylazlık saymakla berâber başından biraz eksildiğim için hoş görüyordu (Kerîme Nâdir). 9. Zihninde kurduğu gibi olduğuna inanmak, öyle sanmak, farzetmek: “Yedim say.” “Onu kendinin saymak nereden aklına geldi?” Say ki soyguncular duman olup göğe çekildi (Kemal Tâhir). 10. (Para, altın vb.ni) Peşin vermek, hemen ödemek: Hacı Kasap, kesilecek kolun diyetini hâkime saydığı gün Koca Ali’yi arkasına taktı (Ömer Seyfeddin). Yahûdinin avucuna on altın sayıp yalvardı (Yusuf Z. Ortaç). Nitekim İbrâhim Efendi’nin esirciye saydığı iki yüz altına bedel bu konağa câriye olmuştu (Sâmiha Ayverdi). ѻ Say beni, sayayım seni: Saygı bekleyen insan karşısındakine saygı göstermelidir. Sayıp dökmek: Olan biten, ne var ne yoksa hepsini söylemek, bir bir anlatmak: Hangisinde o can ki Perili Ana’nın ağza alınmaz lâflarını sayıp döksün (Eflâtun C. Güney). Kedinin meziyetlerini sayıp döktü (Sait Fâik). Pehlivan! Kâtibe söyle, pâdişâha bir arîza yazsın. Dâmat Ferit Paşa ile arkadaşlarının kötülüklerini sayıp döksün (Bekir Büyükarkın). Saymakla bitmemek (tükenmemek): Sayılamayacak kadar çok olmak: Hele bir çeyizi varmış oğlum, saymakla bitmez (Yusuf Z. Ortaç). ► Saymak fiiliyle deyimler: Adam (Adamdan) saymak / Adam yerine saymamak / Avucuna saymak / Azı çoğa saymak / Beş beş (para) saymak / Bunu saymayız / Dakîkaları saymak / Deli pösteki sayar gibi / Fâlihayr saymak / Fasulye gibi kendini nîmetten saymak / Gününü (Günlerini) saymak / Hatır gönül saymamak / Hatır (Hatırını) saymak / Hiçe saymak / Kâr saymak / (Birinin) Lokmasını saymak / Sövüp saymak / Yerinde saymak.