( ﺗﺮﺑﻴﻪ ) i. (Ar. rebv “yetişmek, büyümek”ten terbiye ) 1. İstenilen şekilde yetişmesini sağlamak için bir kimseye gerekli bilgi ve nitelikleri kazandırma, eğitme: Korkuyu bir terbiye, cesâreti yine bir terbiye doğuruyor (Cenap Şahâbeddin). 2. Bu iş sonunda elde edilen ve kişinin davranışlarında, diğer insanlarla olan ilişkilerinde görülen ölçülü ve ince davranış biçimi: Vâlide olmak için lâzım gelen terbiye-i medeniyyeden mahrum (Sâmipaşazâde Sezâî). Çerkes terbiyesiyle artık ısrar etmeyerek bunlardan söz açmadı (Refik H. Karay). 3. Görgü, bilgi: Gazabını tahrik eden husûsat mutlaka terbiye-i İslâmiyyeye, insâniyete yakışmayacak şeylerdir (Muallim Nâci). Alman nereye gitse terbiye-i fenniyyesi, metânet-i bedeniyye ve fikriyyesi, mükemmeliyyet-i âlât ve edevâtı sâyesinde oranın mücâdele-i hayâtiyyesinde nefsi için te’mîn-i galebe ediyordu (Cenap Şahâbeddin). Metin bir terbiye-i fikriyye üzerine güzel bir terbiye-i askeriyye aşılandı (Cenap Şahâbeddin). 4. Bâzı yemeklere lezzet vermesi ve koyulaştırması için piştikten sonra konan, yumurta, limon veya sirke, salça, sarmısak vb. ile çeşitli şekillerde hazırlanmış karışım. 5. Hayvanı alıştırma, tâlim. 6. Hafifçe cezâlandırma. ѻ Terbiye etmek: Eğitmek: …ki nefs-i emmâreyi terbiye ederler (Eşrefoğlu Rûmî). Ölümün mesâfe tanımayan soğuk ve ağır eli Madam Eleni ve Marika’yı terbiye edivermiş (Mahmut Yesâri). Bunların hepsi mânevî vazîfelerine inanmış, muayyen bir ruh nizâmından geçmiş, nefislerini terbiye etmiş insanlardı (Ahmet H. Tanpınar). Terbiye fıkarâsı: Terbiyesi kıt kimse. Terbiyene turp sıkayım: argo. Terbiye dışı davranışlar karşısında, “Bu ne biçim terbiye?” anlamında alay yollu söylenir. Terbiyesinden terbiye satın almak: Terbiyeli bir kimseye benzemeye çalışmak. Terbiyesini bozmak: Terbiye kuralları dışına çıkmak, dayanamayıp ağzına geleni söylemek, terbiyesizleşmek. (Birinin) Terbiyesini vermek: Bir kimsenin terbiyesizce bir davranışını, bir hatâsını sert sözlerle kendisine anlatmak: Her halde onun terbiyesini dışarıda münâsip bir yerde vermelidir (Ahmed Midhat Efendi). Sen merak etme kızım, ben hanımlara söylerim, onların terbiyelerini verdirtirim (Hüseyin R. Gürpınar). ● Terbiye-kerde ( ﺗﺮﺑﻴﻪ ﻛﺮﺩﻩ ) birl. sıf. (Fars. kerde “yapılmış” ile) Eğitilmiş, terbiye edilmiş: Bu çocuk falan üstâdın terbiye-kerdesidir (Şemseddin Sâmi).