i. ( Eski Türk. tūz ) Suda eriyen, kokusuz, dili yakan bir tada sâhip, yiyecekleri korumada ve tatlandırmada kullanılan billûrsu madde: Şehâdet parmağını tuza bandı (Rûşen E. Ünaydın). Toprağında hâlâ tuz tadı bulur, havasında iyot koklarsınız (Refik H. Karay). Eve ekmekle tuz götürmeyi / Böyle havalarda unuttum (Orhan V. Kanık). 2. kimya. Bir asitle bir bazın karıştırılması sonunda su ile birlikte meydana gelen madde: “Tuz asidi ile sodyum hidroksit karıştırılınca sofra tuzu ve su elde edilir.” ѻ Tuz biber ekmek: Üzücü bir şeyin üstüne üzüntüyü daha da arttıracak şeyler eklenmek: Kafamı kabak gibi patlatmak tâbiri tuz biber ekiyordu (Reşat N. Güntekin). Derdimiz bize yeterken / Komşularınki de tuz biber eker (Rıfat Ilgaz’dan). Aman ağabey! Zâten beynime bir şeyler oluyor, sen de tuz biber ekme! (Burhan Felek). Tuz (Tuzla) buz etmek: Paramparça etmek, perîşan etmek: Ne çâre ki şimdi karşısında tek açık olan yol, bin yıllık geçmişini tuz buz eden inkılâpçıların işâret ettiği batı istikāmeti idi (Sâmiha Ayverdi). Tuz (Tuzla) buz olmak: Paramparça olmak, perîşan olmak: Bu yukarıki yıldız çarparsa hepimiz tuzla buz olacakmışız (Hüseyin R. Gürpınar). Tıpkı çerçevesi içinde tuz buz olmuş bir aynada akseden bir vücut gibi nâmütenâhî zerrelere ayrılmıştı (Ahmet H. Tanpınar). Bir taş değdi mi tuzla buz olur (Burhan Felek). Tuz ekmek düşmanı (hâini): İyilik bilmez, hâin, nankör. Tuz ekmek hakkı: İyilikleri görülen, sofrasında yemek yenen kimselere olan vefâ borcu, duyulan minnet ve şükran: Tuz ekmek hakkını sakla ey safâ / Tâ ki hoşnud ola senden Mustafâ (Kaygusuz Abdal – Ö.T.S.). Kâtibî sabreyle ötesi yakın / Hercâî gözetmez tuz ekmek hakkın (Kâtibî’den). Bunca yıllık tuz ekmek hakkı var (Reşat N. Güntekin). Tuzu biberi: 1. Tadı, lezzeti: Ya civanmertliği, sadâkati, kadirşinaslığı ve çok ince zekâsı ile sınıfının tuzu biberi olan bu İkbal Dadı’yı kapışmak için acaba fırsat ve nöbet bekleyen âilenin kaç kolu vardı? (Sâmiha Ayverdi). 2. İlâvesi, eklentisi: Tuvalete girip tam işini göreceği sırada vapur kalkmaz mı? Haydi Heybeli, Burgaz, Kınalı… Cezâlı bilet de işin tuzu biberi (Rauf Tamer). Tuzu kuru: İşi yolunda, her şeyi yolunda, zarar görme ihtimâli yok: Gülersiniz beyefendi, gülersiniz, sizin tuzunuz kuru, belâyı başıma sardınız (Reşat N. Güntekin).