i. (Fars. çarḫ ) 1. Bir makinenin, işleyen bir şeyin dönen ve genellikle çalışmayı sağlayan tekerlek biçimindeki parçası: “Dişli çark.” Akar suyu döner çarkı / Bendi pınarı güldür gül (Ümmî Sinan). 2. Dönerek işleyen tekerlekli âlet: “Çömlekçi çarkı.” “Bileği çarkı.” “Su çarkı.” “Parlatma çarkı.” 3. mec. İşlemekte olan, devam edip giden düzen, mekanizma: “Devlet çarkı.” “İhânet çarkı.” Eski istîlâ ve ihtişam asırlarına bakınca temposu yavaşlamış, feri sönmüş, tâkatı kesilmiş olmasına rağmen gene de mâzîden getirdiği sürat ve bereket kalıntısı ile cemiyet çarkı iyi kötü dönüyor (Sâmiha Ayverdi). 4. Tâlih, baht, felek, âlem, dünya, çarh. 5. Mancınık. 6. asker. Bir kıtanın, düzenini bozmadan kanatlarından biri çevresinde dönerek yön değiştirme hareketi. ѻ Çark etmek: 1. Olduğu yerde dâire çizer gibi dönmek. 2. Yüz geri etmek, geri dönmek, rücû etmek: Fakat bunu farkettiği ve gerçek hüviyetine çark ettiği gün (ki bugün başlamıştır) dünya üzerindeki şerefli yerini kısa bir zamanda yeniden alacaktır (Ergun Göze). Çarka çektirmek (tutturmak, vermek): (Kesici bir âleti) Bileği taşında biletmek, biletmeye vermek. Çarka tutmak: Keskinleştirmek için kesici bir âleti bileği taşında bilemek. Çarkı bozulmak (dönmek): mec. İşinin gidişi bozulmak, düzgün giden durumuna halel gelmek, işleri ters gitmek: Hadi oğlum, bak sen işine. Ustanın bugün çarkı dönmüş (Ahmet K. Tecer). (Birinin) Çarkına etmek (okumak): Bir kimseye büyük zarar vermek, düzenini bozup berbat etmek. Çarktan (yeni) çıkmış – Çarktan çıkma: 1. Pırıl pırıl, yepyeni. 2. Çok düzenli, hepsi aynı ölçüde: “Portakallar çarktan çıkmış gibi.”