sıf. (Eski Türk. tering > deriñ > derin ) 1. Kendi ölçülerine göre yüzeyi, ağzı veya cephesiyle dibi arasındaki mesâfesi fazla olan, enine ve boyuna oranla üçüncü boyutu daha uzun olan: “Derin kuyu.” “Derin yara.” “Derin mağara.” “Derin orman.” “Derin bir salon.” Açılır zülf-i siyâhında derin bir girdâb (Hüseyin Sîret). Tutunuz tabutun bir kenarından / Bir derin çukura beni fırlatın (Orhan S. Orhon – Ö.T.S.). 2. Kolay bozulmayan ve giderilemeyen, kesif, yoğun, koyu: “Derin karanlık.” “Derin cehâlet.” “Derin bir gaflet.” Acem Ali hâlâ horluyor, pek derin bir uykuda (Ahmed Midhat Efendi). Bütün mağarayı derin bir sükût kapladı (Aka Gündüz). 3. İçe işlemiş, içte yer etmiş, köklü, esaslı: “Derin aşk.” “Derin acı.” “Derin saygı.” “Derin hasret.” Londra’dan döndükten sonra bu hayal kırıklığının ne kadar derin olduğunu anladım (Hâlide E. Adıvar). Şu iki tecrübe, ilk gençliğimde bende en derin izleri bırakan hâdiseler olmuştur (Safiye Erol). Bugün Türkiye büyük bir dil, dolayısıyle derin bir kültür buhrânı içindedir (Ergun Göze). 4. (Ses için) Uzaktan gelen, boğuk: Boru seslerini akşamın hafif rüzgârı derin bir uğultu hâlinde her tarafa yayıyor (Ömer Seyfeddin). Sesi toprak altından gelir gibi derin ve boğuk (Ahmet H. Tanpınar). 5. mec. Anlam veya bilgi bakımından dış yüzde, satıhta kalmayan, üstünkörü olmayan, etraflı, ihâtalı ve özlü olan: “Derin bir konu.” “Derin mesele.” Oku sevdiğim oku / Derin hoca olursun / Bizi köy okulunda / Belki sen okutursun (Mâni – Ö.T.S.). Öyle derin âlimlerden değiliz (Ömer Seyfeddin). Çok derin ulemâ imiş (Burhan Felek). 6. i. Yüzeye veya bulunulan yere göre aşağıda ve uzakta olan yer, dip: “Derinde yüzmek.” “Derinlere inmek.” “Diken çok derine batmış.” Körfezdeki dalgın suya bir bak göreceksin / Geçmiş gecelerden biri durmakta derinde (Yahyâ Kemal). Alevi, hatta koru geçmiş bu kıvılcımlı küle rahat rahat sokulup ısınır ve hatta eşeleyip derinlerinde kalmış son ateş parçalarını yüze çıkarmakla mesut olurdu (Sâmiha Ayverdi). ѻ Derin derin: Uzun uzun: Derin derin, kederli kederli düşünmeye koyulmuştu (Refik H. Karay). Org yaralı bir gönül gibi derin derin inledi (Reşat N. Güntekin). Bir milletin melâlini söyler derin derin / Deryâ, önünde çırpınarak Dolmabahçe’nin (İbrâhim A. Gövsa – Ö.T.S.). Derin derin düşünmek: Çözümü kolay olmayan bir mesele üzerinde uzun boylu düşünmek. Derin düşünmek: Üzerinde durarak etraflıca düşünmek: Dindar olan derin düşünmeli, şüphe etmemeli (Sait Fâik). Derin göz: Bakışları çok mânâlı göz: Tâ Malazgirt ovasından yürüyen Türk oğlu / Bu nefer miydi? Derin gözleri yaşlarla dolu (Yahyâ Kemal). O kadar derin, öyle ateşten gözlerle baktı ki (Aka Gündüz). Derin (Derinden) kesmek: (Tırnak için) Dibine çok yakın yerden etini acıtacak şekilde kesmek. Derin nefes: Havanın kuvvetle içeri çekilip ciğerlere doldurulması sûretiyle alınan nefes: Biraz durdu, göğsünü şişiren derin bir nefes aldı (Peyâmi Safâ). Perver derin nefeslerle uyanıyordu (Kerîme Nâdir). Derinine gitmek: Bir konu üzerinde en ince ayrıntılara kadar inmek. Derinlere dalmak: 1. İç âlemine dalmak, kendini düşünce ve duygularına kaptırmak. 2. Başka şeyleri unutacak şekilde bir konuya dalmak. ● Derinden zf. ( Ayrılma hâli ekinin kalıplaşmasıyle ) 1. Uzaklardan, uzak bir yerden: “Derinden bir hıçkırık geliyor.” Bu sâhillerin seslenir her yerinden / Derinden, derinden, derinden… / Hazin günlerin derbeder mûsikîsi (Yahyâ Kemal). 2. Tâ içinden, içten: Can olanlara derinden küsmezler (Pir Sultan Abdal). Bir gün kendisini de felâkete sürükleyeceğini, imparatorluğunu yıkacağını, çarşı pazarını dağıtıp kurtulacağını nasıl derinden sezmişti (Ahmet H. Tanpınar). Bilseniz ne kadar ümitsizce ben / Ne kadar derinden severim sizi (Enis B. Koryürek). ѻ Derinden derine: Uzaktan uzağa, çok uzaktan, çok derinden: Üslûbu bir hitâbet lisânı gibi derinden derine gelen garip bir âvaz ile dolu idi (Ahmet Hâşim). Derinden derine ırmaklar ağlar / Uzaktan uzağa çoban çeşmesi / Ey suyun sesinden anlayan dağlar / Ne söyler şu dağa çoban çeşmesi (Fâruk N. Çamlıbel).