( ﺗﺮﺗﻴﺐ ) i. (Ar. rutūb “bir yerde hareketsiz durmak”tan tertіb ) 1. Sıraya koyma, sıralama: İfâde güzelliğine ve tertîbine pek dikkat edilmiştir (Orhan Ş. Gökyay). 2. Düzenleme, hazırlama: Reçetesini tertipten sonra birkaç tuhaf hikâye anlatıp hastayı güldürmedikçe o hâneden çıkmazdı (Hüseyin R. Gürpınar). 3. Sıra, düzen. 4. Çeşitli unsurlardan bir bütün meydana getirme ve bu şekilde meydana gelen bütün: “Dîvan tertîbi.” Ben Süleymân-ı hayâlim Gālib ahkâm-ı kader / Cünd-i ma’nîden bana tertîb-i dîvân eylemiş (Leskofçalı Gālib). Meselâ konağın gedikli müdâvimleri olan dalkavuk, bohçacı, işlemeci, yoksul, fakir ve ricâcı tertîbi, misâfirlerin idâresi tamâmıyle onların hükmündeydi (Sâmiha Ayverdi). 5. mec. Hîle, düzen. 6. Usûl, tarz: Hiç tertibimiz bozulmadı. Yine sabahları pazara gidiyor, gara yemeğimi getiriyor, akşamları berâber geziyorduk (Ömer Seyfeddin – Ö.T.S.). 7. Bir ilâcın çeşitli maddelerin bir araya getirilmesiyle hazırlanması. 8. Doktorun hastayı tedâvi etmesi sırasında verdiği ilâçların ve yaptığı tavsiyelerin bütünü. 9. Bir ilâcın kullanılabilecek belli miktârı. 10. Askere alınma dönemi: “Birinci tertip.” “İkinci tertip.” “Tertîb-i evvel.” “Tertîb-i sânî.” 11. halk ağzı. Aynı dönemde askerlik yapanlardan her biri: “Gel bakalım tertip!” 12. matbaa. Dizgi: Tertip yanlışları tashih olunduktan sonra eser tabolunacaktı (Hâlit Z. Uşaklıgil). 13. Çeşitli derecelere ayrılan şeylerden her biri: “Birinci tertip senet.” 14. eski. Dizilmekte olan bir kitabın belli sayfadaki bölümlerinden her biri, bir çeşit forma: “Otuz iki sayfalık tertip.” Bu kitap kaç tertip olur? (Şemseddin Sâmi). ѻ Tertip etmek: 1. Sıralamak, sıraya koymak. 2. Düzenlemek: Fakat II. Mahmud da mûsikîyi seviyor, Boğaz’dan hoşlanıyor, sık sık binişler tertip ediyordu (Ahmet H. Tanpınar). Geçen gece sinema artistlerinin yardımlaşma için tertip ettikleri güzel suarenin filmini televizyonda seyrettim (Burhan Felek). 3. (Çeşitli unsurları bir araya getirerek) Bir bütün oluşturmak: “Şiir tertip etmek.” “Dîvan tertip etmek.” “Antoloji tertip etmek.” Bir halk şâirinin tertip ettiği bu safdil beyit o gece ne kadar müessirdi (Rûşen E. Ünaydın). ● Tertib-kerde ( ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻛﺮﺩﻩ ) birl. sıf. (Fars. kerde “yapılmış” ile) Hazırlanmış, düzenlenmiş: Bu usûl falanın tertib-kerdesidir (Şemseddin Sâmi). ● Tertib-saz ( ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺳﺎﺯ ) birl. sıf. (Fars. sāz “yapan” ile) Tertip eden, düzenleyen, düzenleyici.