Sözlük › Ö › öz

öz

a.tr.

İlişkililer lübb · künh · hamur

Açıklama

  1. kendi.
  2. 1. kendi. 2. Bir şeyin içi, yüreği, kalbi.
  3. güç, takat. Sabır.

Örnek

"Sarıdır özü, güldürür yüzü. (Altın)."
Bugün bir hânümânsız serserîyim öz diyârımda.'
Sanki burnum değdi burnuna yokun / Kustum öz ağzımdan kafatasımı.', NFK
Bunun için kendilerinden, özlerinden bile vazgeçecek kadar alçalabiliyorlar.
Yârim İstanbulu mesken mi tuttun / Gördün güzelleri beni unuttun / Sılaya dönmemeye yemin mi ettin / Gayri dayanacak özüm kalmadı / Mektuba yazacak sözüm kalmadı., Kayseri türküsü

Kaynak S Yurdatap, Karagözün ada sefası, 1975, 24 | M Akif, Bülbül, EGŞA, 249 | C Ertem, Star, 15.05.2011

Kişi S Yurdatap · M Akif · Ceylan Ertem

Yıl/Tarih 1975 · 15.05.2011 · 15.05.2011

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları künh lübb hamur
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Eş ve yakın anlamlılar (4 sözcük)

“öz” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “öz” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

Fark kayıtları

yerine / değilAZ değil/yerine ÖZ

Deme! İLE De!

köken / yönelim (< >)AZ ile/ve/||/<>/< ÖZ
eşit (=)ÖZ = GÖZ = SÖZ

Özü ağlamayanın, gözü ağlamaz.

fark (ile)ÖZ ile AŞKIN
fark (ile)SEVGİ: SÖZ/SES ve/||/<> GÖZ ve/||/<> ÖZ

Sevgi, gözden alınır, gözden verilir. Sonra da, özden ve özden yaşanır.

köken / yönelim (< >)AD ile/ve/<>/< ÖZ

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: z ile başlayan 380 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: ö ile biten 7 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“öz” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük (1)

1. Bir kimsenin benliği, kendi manevi varlığı; iç, nefis (I), derun, ruh, varoluş karşıtı

2. "Kendine, kendi kendini" anlamlarında birleşik kelimeler türeten bir söz

3. Bir şeyin en kuvvetli veya kıvamlı bölümü; hülasa, zübde, ekstre

4. Çıbanların içinde ölmüş dokudan oluşan irinle birlikte çıkan parça

5. Bir şeyin iç yapısını ve ayırt edici özelliğini meydana getiren şey; künh, zübde

6. Bitkilerin kök, gövde ve dallarının boydan boya ortasında bulunan, hafif, gevrek ve çoğu yumuşak bölüm

Birleşik sözler: öz bağışıklık, öz bakım, öz bakım gücü, öz belirtim, özbeöz, öz beslenme, özçekim, öz denetim, öz devim, öz devinim, özdeyiş, öz dışı, öz dikeni, öz direnç, öz eleştiri, öz evlat, özezer, öz geçmiş, öz güven, öz ısı, öz ışın, öz indükleme, özişler, öz itme, öz kaynak, öz kedi balığıgiller, öz kesit, öz odun, öz öğrenim, öz saygı, özsever, öz su, öz tahta, öz Türkçe, özveren, özveri, öz yapı, öz yaşam, öz yönetim, kaçık öz, bal özü, budak özü, diş özü, mantar özü, mısır özü, odun özü

Güncel Türkçe Sözlük (2)

1. Kan bağı ile bağlı olan, üvey olmayan

2. ► saf (II)

Birleşik sözler: öz anne, öz baba, öz evlat, öz kardeş

Güncel Türkçe Sözlük (3)

Sulak, verimli yer

Felsefe Terimleri Sözlüğü, 1975

1. Varlığın aslını kuran şey; temel özellik. Karşıtı bk. ilinek. 2. Bir şeyin ne olduğu, nasıl olduğu olgusu; bir şeyi o şey yapan, öyle oluşunu sağlayan şey; bir varlığın yapısını kuran şey. Karşıtı bk. varoluş. 3. Kalıcı, değişmez olan, gelip geçici olmayan, her zaman var olmakta olan varlık. Karşıtı: Değişen, değişmekte olan varlıklar. 4. Bir şeyin bireysel ve gerçek olan kendine özgü biçimi; kendine özgü belirtisi. 5. Fizikötesinin konusu olarak: Kendinde varlık. Karşıtı bk. görüngü. 6. İç, çekirdek. Karşıtı: dış, kabuk.

Eski zat, mahiyet · İng. essence · Fr. essence · Alm. Wesen · Lat. essentia

Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü, 1974

bk. özetçe, öz.

Orta Öğretim Terimleri Kılavuzu, 1963

bk. ilik.

Ruhbilim Terimleri Sözlüğü, 1974

Bireyi oluşturan tüm özelliklerin karmaşık örgütü.

Eski nefis · İng. self

Su Ürünleri Terimleri Sözlüğü, 2007

Çekirdek.

İng. pith

Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü

1. Embriyo. 2. Pulpa.

İng. embryo

Zanaat Terimleri Sözlüğü, 1976

1. Düz ve toprak damlı evlerde, damın üzerine oturduğu kalın ağaç. (İlyaslı -Uşak; Ilıca *Ayaş -Ankara) 2. Çatı iskeletinin tabanını oluşturan işlenmiş düzgün ağaçlardan herbiri. (Esnemez, Dodurga -Bilecik) 3. Soba odunu tutuşturmakta kullanılan çıra. (Muratdere -Bilecik) 4. Örme sepet yapımında kullanılan yumuşak çubuk. (Derekuşculu *Görele -Giresun)

Etimoloji Sözlüğü

‘bir kimsenin benliği, kendi manevi varlığı’ / ‘bir şeyin temel ögesi’ / ‘kendi, zat’ / ‘bir şeyin en kuvvetli bölümü, hulasa’ / ‘bitkilerin kök, gövde ve dallarının boydan boya ortasında bulunan, hafif gevrek ve yumuşak bölüm’ / ‘çıbanların içinde ölmüş dokudan oluşan irinle birlikte çıkan parça’ / ‘kan bağı ile bağlı, üvey olmayan’ / ‘içine arılığını bozacak hiçbir şey karışmamış olan, arı’

~ Az öz. -Tkm ȫz. -TatK üz. -Nog öz. -Bar üs. -Kklp öz. -Kzk öz. -Krg öz. -Sart öz. -Tel, Tub, Töl ös. -Yak üös. -Çuv var. Çuvaşça var biçiminin *ıvar’dan geldiği anlaşılıyor. Türkçe köz ~ Çuvaşça kăvar gibi. Daha sonra *ıvar biçiminin başındaki ı- düşmüştür. Türkçe -z’nin Çuvaşçada -r’ye çevrilmesi kuraldır.
Eski Türkçeden başlayarak kullanılır. Orta Türkçede ȫz olarak geçer. Eski Kıpçakçada da öz biçimi kullanılır.
Brockelmann’a göre (OGM 120. §), Türkçe ö- ‘verstehen’ kökünden -z ekiyle kurulmuş bir türevdir. bk. Räsänen: MTS 142.
Türkçe öz’ün Moğolca karşılığı sorunu karışıktır. Gombocz (NyK 35: 248-249; KSz 13: 4) Türkçe öz’ü Moğolca ürü biçimiyle karşılaştırmıştır. Ramstedt (Thomsen Arm 184; Stellung 14; KWb 298) de Moğolca örü ‘Brust’ biçimiyle birleştirmiştir. Poppe (Lautlehre 109, 126; UAJb 40: 44-45; 46: 128; CAJ 16: 44) de Ramstedt’in görüşüne katılmıştır. Räsänen (V 376-377) Poppe’nin ve Ramstedt’in birleştirmelerine yeni bir şey katmamıştır.
Türkçe öz’ün Moğolca karşılıklarını Ligeti (NyK 49: 239-245) özenle tartışmıştır. Ligeti (MNy 34: 71; 75; JA 1938, 191, 197) öz’ün Moğolca karşılığı olarak öger, öber, öbesün biçimlerini vermiştir.
Ligeti gibi Pritsak (UAJb 1954, 245) da Moğolca öβer biçimi üzerinde durmuştur. Doerfer (TMEN 595, 903) bu yoldaki birleştirmeleri titizlikle değerlendirmiştir. Ona göre Moğolca örö Ana Türkçe *ȫřĕ biçiminden çıkmış olabilir. bk. Pritsak: ZDMG 104, 124-135; Studies 124.
Egorov (ÊS 47) Çuvaşça var’ın Türk diyalektlerinde kullanılan karşılıklarını saymakla kalmayarak Moğolca örö biçimini de vermiştir. Sevortyan (ÊSTJa 1974, 506-508) belli başlı etimolojik açıklamaları özetlemiştir. Ancak Räsänen’in ȫz’ün ȫ- ‘denken’ kökünden geldiği yolundaki savı Sevortyan’ın gözünden kaçmıştır (MTS 142). Clauson (ED 278) öz’ün Moğolca karşılıklarından söz etmemiştir.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“öz” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

ÖZ (1)

sıf. ( Eski Türk. ȫz ) 1. Gerçek, hakîkî, has: Vaktiyle öz vatanda bizimken bugün niçin / Üsküp bizim değil, bunu duydum için için (Yahyâ Kemal). İşte insan öz muhîtini bulunca böyle rahatlar (Safiye Erol). 2. Kan bağıyle bağlı olan, aralarında gerçek akrabâlık bağları bulunan. Karşıtı: ÜVEY: “Öz kardeş.” “Öz anne.” Öz vâlidem, öz hemşîrem beni belki sizin kadar sevmezler (Hüseyin R. Gürpınar). 3. İçine yabancı bir unsur karışmamış olan, arı, saf, hâlis: “Öz Türkçe.”

lugatim.com/s/ÖZ
ÖZ (2)

i. ( Eski Türk. ȫz ) 1. Bir kimsenin kendi mânevî varlığı, zâtı, kendisi: Cümle lutf-ı Hak özünde var idi (Süleyman Çelebi). Nem var ki lâf edem özümden / Mahv eyle beni benim gözümden (Fuzûlî). Kuruyan ırmaklara kurban verdi özünü (Fâruk N. Çamlıbel). 2. Bir şeyin temel unsuru, aslı ve maksadı olan ana nokta, esas, zübde: “Sözün özü.” “Meselenin özü.” Bir cümlesinde bir târihin özü vardı (Rûşen E. Ünaydın). Mevlânâ’nın hasret ve sevgi felsefesi, bütün Mevlevîlik’le berâber öz hâlinde bu on sekiz beyittedir (Ahmet H. Tanpınar). 3. Bir şeyin en kıvamlı kısmı: “Toprağın özü.” “Meyve özü.” “Bitki özü.” 4. Ağaç ve bitkilerde en içteki hafif, gevrek ve yumuşak madde. 5. Çıbanın içinde ölmüş dokulardan meydana gelen ve irinle birlikte dışarı çıkan katı parçacık. ♦ fels. 6. Bir şeyi o şey yapan, onu başkalarından ayıran şey: “ İnsanın özü ruhtur. ” 7. Değişen eşyâda değişmeyen, hep aynı kalan, çeşitli sıfatların kendisine yüklendiği temel şey, töz, cevher. ѻ Özü sözü bir (doğru): Doğru ve güvenilir, samîmî, düşündüğünden başka şey söylemeyen, içi dışı bir: Ben özü sözü doğru bir adamım (Reşat N. Güntekin).

lugatim.com/s/ÖZ
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp